Zdrowotne koszty produkcji energii

Rozwój cywilizacyjny, od etapu industrializacji, wiąże się z rosnącym zapotrzebowaniem na energię, której wytwarzanie powoduje z kolei kosztowne skutki uboczne. Każdego roku do atmosfery emitowane są miliony ton zanieczyszczeń związanych z produkcją energii. Problem ten dotyczy zarówno krajów najbardziej rozwiniętych, jak i najbiedniejszych.

Szanse na poprawę jakości powietrza umożliwia równoległa realizacja działań prowadzących do redukcji emisji zanieczyszczeń z istniejących źródeł, ograniczanie ilości energii zużywanej przez odbiorców końcowych, a także rozwijanie odnawialnych źródeł energii.

Zanieczyszczenie powietrza jest czwartym najważniejszym czynnikiem (po nadciśnieniu, nadwadze i paleniu tytoniu) negatywnie wpływającym na zdrowie człowieka i odpowiada aż za 6,5 mln przedwczesnych zgonów na całym świecie. Największym antropogenicznym źródłem zanieczyszczeń atmosfery jest produkcja energii w niskoefektywny sposób oraz wykorzystywanie niskiej jakości paliw.

W Polsce ponad 85 proc. wytwarzanej energii elektrycznej pochodzi z węgla, a największym jednostkowym europejskim emitorem zanieczyszczeń jest Elektrownia Bełchatów. W 2015r. emisja CO2 z tej elektrowni wyniosła 37,18 mln ton. Na kolejnych miejscach w Raporcie wskazującym 30 europejskich elektrowni emitujących najwięcej zanieczyszczeń1 znajdują się elektrownie: Kozienice (10 miejsce), Turów (18 miejsce), Połaniec (28 miejsce) oraz elektrownia w Opolu (30 miejsce). W stosunku do listy największych europejskich „trucicieli” z 2013 roku, w roku 2015 polskie elektrownie zajmują wyższe pozycje, a ich liczba wzrosła z 4 do 5.

W czerwcu 2016 r. międzynarodowe organizacje pozarządowe (Health and Environment Alliance (HEAL), Climate Action Network Europe (CAN), WWF i brytyjski think-thank Sandbag) opublikowały raport „Ciemna chmura Europy: Jak kraje spalające węgiel sprawiają, że ich sąsiedzi chorują” 2 , który jest analizą skutków transgranicznych zanieczyszczeń powietrza.
Jak wynika z Raportu, polskie elektrownie węglowe powodują ponad 4500 przedwczesnych zgonów wywoływanych poza granicami kraju. Elektrownia w Bełchatowie, która zużywa o około 12 proc. więcej węgla niż Niemiecka elektrownia Neurath, jednocześnie powoduje o 50 proc. więcej przedwczesnych zgonów, co jest konsekwencją wyższych emisji szkodliwych zanieczyszczeń.


Elektrownie węglowe odprowadzają do atmosfery wiele toksycznych związków mających negatywny wpływ na zdrowie człowieka. Szkodliwe związki emitowane do atmosfery to:

  • pył całkowity oraz jego frakcje: PM10 i PM2,5,
  • metale ciężkie, zwłaszcza rtęć (Hg), kadm (Cd), tal (Tl), antymon (Sb), arsen (As), ołów (Pb), chrom (Cr), kobalt (Co), miedź (Cu), mangan (Mn), nikiel (Ni) i wanad (V),
  • dwutlenek węgla (CO2),
  • tlenek węgla (CO), tlenki azotu (NOx), dwutlenek siarki (SO2),
  • trwałe związki organiczne (TZO),
  • chlorowodór (HCl).


Zanieczyszczenia te odpowiadają za wywoływanie szeregu chorób, takich jak:

  • nowotwory płuc, napady astmy,
  • infekcje dróg oddechowych i kaszel, pogorszenie funkcji płuc, zahamowanie wzrostu płuc u dzieci,
  • obniżenie ilorazu inteligencji (IQ),
  • choroby centralnego układu nerwowego,
  • zawał serca, arytmia pracy serca, udar,
  • choroby serca i układu krążenia,
  • obniżenie masy urodzeniowej, zahamowanie wzrostu płodu, przedwczesny poród,
  • zahamowanie rozwoju fizycznego i psychicznego płodu,
  • przedwczesny zgon.



Z informacji zawartych w publicznie dostępnych raportach wynika, że jakość powietrza w Polsce jest najgorsza w Europie i może być porównana jedynie do najsłabiej rozwiniętych krajów na świecie. Średnie roczne stężenia zanieczyszczeń wielokrotnie przekraczają normy ustalone przez WHO.
W związku z zanieczyszczeniem powietrza pochodzącym z energetycznego spalania węgla, każdego roku w Polsce przedwcześnie umiera 3,5 tys. osób, a ponad 2,5 tysiąca jest hospitalizowanych. Notuje się także 800 tys. utraconych dni pracy na skutek chorób. Według WHO i OECD, koszty opieki zdrowotnej związanej z zanieczyszczeniem atmosfery wynoszą nawet 20 proc. polskiego PKB.
Mimo powszechnej świadomości szkodliwego wpływu na zdrowie ludzi i degradację środowiska naturalnego, światowa branża energetyki węglowej każdego roku otrzymuje znaczące dotacje ze środków publicznych. Według Międzynarodowego Funduszu Walutowego, dotacje na paliwa kopalne w 2015 roku wyniosły 5,3 bln dolarów, a najwięcej subsydiów otrzymał węgiel. Wysokość dotacji na energetykę z paliw kopalnych przekracza globalne wydatki na ochronę i funkcjonowanie służby zdrowia. Autorzy raportu „Subwencje dla energetyki węglowej a koszty zdrowotne”3 zwracają uwagę, że „każdego roku polska energetyka węglowa dotowana jest kwotą 17,5-39,4 mld złotych (wliczając w to zewnętrzne koszty zdrowotne).”
Jednocześnie, zgodnie z danymi GUS, nakłady na środki trwałe służące ochronie powietrza atmosferycznego i klimatu w 2015 r. wyniosły 4,3 mld zł. Największą część nakładów stanowiły wydatki na urządzenia do redukcji zanieczyszczeń (54,6 proc. ogółu wydatków), nowe techniki i technologie spalania paliw wraz z modernizacją kotłowni i ciepłowni (17,5 proc.) oraz na niekonwencjonalne źródła energii (13,6 proc.). Głównymi źródłami finansowania były środki własne inwestorów (2,56 mld zł), środki zagraniczne (0,98 mld zł), fundusze ekologiczne (pożyczki, kredyty i dotacje – 0,35 mld zł) oraz kredyty i pożyczki krajowe w tym bankowe (0,31 mld zł).

Propozycję rozwiązania problemu zanieczyszczeń atmosfery w skali światowej, prezentuje „Strategia Czystego Powietrza” („Clean Air Scenario”) opublikowana w 2016r. przez Międzynarodową Agencję Energii (International Energy Agency)4 . Głównym jej celem jest doprowadzenie do redukcji emisji zanieczyszczeń poprzez wdrażanie technologii zwiększających efektywność produkcji energii oraz promocję energii odnawialnej. Strategia ta opiera się na ustaleniu długoterminowego planu poprawy jakości powietrza, wdrożeniu odpowiednich przepisów prawa dla sektora energetyki oraz efektywnym monitorowaniu i informowaniu o jakości powietrza, a także informowaniu opinii publicznej o aktualnych postępach prac nad wdrażaniem poszczególnych działań.

Korzyścią ze zmniejszania emisyjności istniejących źródeł energii oraz rozwoju źródeł odnawialnych jest kreowanie nowych miejsc pracy i pobudzenie rozwoju gospodarki, w szczególności w ramach nowych technologii. Przede wszystkim jednak powoduje poprawę stanu zdrowia społeczeństwa, a więc wzrost jakości życia.

Cytowany przez portal www.ekonews.com.pl, dr hab. Michał Krzyżanowski, epidemiolog, były pracownik Światowej Organizacji Zdrowia, profesor wizytujący w King's College London dodaje, że: „Raport [„Europe's Dark Cloud”] dowodzi, że każdy z nas powinien być zaniepokojony emisjami z elektrowni węglowych. Szkodliwe emisje z każdej instalacji negatywnie wpływają na zdrowie i powodują olbrzymie koszty zdrowotne.

_________________________________

1 CAN Europe, WWF, HEAL, Klima Allianz, European Environmental Bureau, “Europe’s Dirty 30 How the EU’s coal-fired power plants are undermining its climate efforts”, 2013
2 CAN Europe, HEAL, WWF European Policy Office, Sandbag, “Europe’s dark cloud, How coal-burning
countries are making their neighbours sick”, 06.2016,
3 Health & Environment Alliance, „Subwencje dla energetyki węglowej a koszty zdrowotne”, 10.2015
4 International Energy Agency, “Energy, and Air Pollution, World Energy Outlook, Special Report”, 2016, www.iea.org

 

Autorzy są Głównymi Ekologami w Departamencie Ekologii w BOŚ
Zdjęcie: iStock.