Elektrośmieci podwyższonego ryzyka

Elektrośmieci podwyższonego ryzyka

Chcemy mieć najnowszy model smartfona czy odbiornika telewizyjnego, który wywoła ogólne uwielbienie wśród gromadzącego się obok nas towarzystwa. Nasze dotychczas używane urządzenia, zazwyczaj w pełni sprawne, lądują w kącie i skazane są na zapomnienie. Czy zastanawialiście się ile różnorodnych materiałów i surowców potrzebnych było do wytworzenia tych wspaniałych elektronicznych „zabawek”?

Wszystko co jest nam już nie potrzebne i znajduje swoje przeznaczenie w koszu na śmieci jest odpadem. W przypadku urządzeń zasilanych elektrycznie mówimy o elektro-odpadach lub elektro-śmieciach.
Na stronach Wikipedii można znaleźć następującą definicję dla elektro-odpadów. Jest to mianowicie „grupa odpadów obejmująca zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Do elektro-odpadów zalicza się elektryczne urządzenia gospodarstwa domowego, sprzęt teleinformatyczny, telekomunikacyjny, audiowizualny, oświetleniowy i medyczny, narzędzia elektryczne i elektroniczne, automaty, czujniki, urządzenia pomiarowe itp. Elektro-odpady nie mogą być wyrzucane łącznie z innymi odpadami ponieważ zawierają liczne substancje szkodliwe oraz trujące”.

Czym one właściwie są?
Zasadniczo i zgodnie z obowiązującymi przepisami, elektro-odpady można podzielić na 10 grup rodzajowych tj.:

  1. Wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego np.: chłodziarki, zamrażarki, pralki, zmywarki, mikrofalówki, elektryczne płyty grzejne, wentylatory elektryczne itp.;
  2. Małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego np.: odkurzacze, tostery, żelazka, noże elektryczne, wagi, suszarki do włosów itp.;
  3. Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny np.: komputery, drukarki, sprzęt kopiujący, kalkulatory kieszonkowe, telefony komórkowe itp.;
  4. Sprzęt audiowizualny np.: odbiorniki RTV, kamery video, sprzęt hi-fi, instrumenty muzyczne itp.;
  5. Sprzęt oświetleniowy np.: lampy fluorescencyjne, lampy metalo-halogenkowe urządzenia oświetleniowe służące do celów rozpraszania i kontroli światła itp.;
  6. Narzędzia elektryczne i elektroniczne, z wyjątkiem wielkogabarytowych, stacjonarnych narzędzi przemysłowych np.: wiertarki, piły, wkrętarki, narzędzia do koszenia trawy lub innych prac ogrodniczych, narzędzia do spawania, lutowania, maszyny do szycia itp.:
  7. Zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy np.: gry video, kolejki elektryczne, kieszonkowe konsole do gier video itp.;
  8. Wyroby medyczne, z wyjątkiem wszystkich wszczepianych i skażonych produktów: testy płodności, analizatory, sprzęt do dializoterapii, sprzęt laboratoryjny do diagnostyki in vitro, sprzęt do badań kardiologicznych itp.;
  9. Przyrządy do nadzoru i kontroli np.: czujniki dymu, regulatory ciepła, termostaty, urządzenia pomiarowe itp.;
  10. Automaty do wydawania np.: automaty do wydawania napojów, automaty do wydawania pieniędzy – bankomaty, automaty do wydawania produktów stałych itp.

W przypadku elektro-odpadów istotny jest również fakt, że sporo z nich zawiera substancje szkodliwe oraz trujące, które po wydostaniu się z uszkodzonego urządzenia np. lodówki, pralki, komputera, świetlówki łatwo mogą przenikać do środowiska i stanowić poważne zagrożenie dla naszego zdrowia.

Jak postępować z elektro-odpadami
W związku z wysokim zagrożeniem, kwestie związane z postępowaniem z elektro-odpadami zostały szczegółowo uregulowane w Ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. z 2015 r. Nr 1688, poz. 1688). Wprowadzone regulacje bezwzględnie zakazują wyrzucania ich do zwykłego śmietnika. Za tego rodzaju zachowanie można otrzymać grzywnę nawet do 5 tys. złotych. Żeby temu przeciwdziałać prowadzi się działania na rzecz podnoszenia świadomości konsumentów a każdy sprzęt elektroniczny i elektryczny posiada znak przekreślonego kosza, który informuje o zakazie wyrzucania elektro-odpadów do zwykłego pojemnika.

Dużym ułatwieniem dla nas, jako konsumentów, jest wprowadzenie obowiązku (dla podmiotów wprowadzający sprzęt do obrotu), nieodpłatnego przyjmowania od swoich klientów zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Jeżeli więc kupujesz nową pralkę, masz prawo oddać zamiennie swoją starą, już wyeksploatowaną.
W sytuacji, gdy nie planujesz kupować nowego sprzętu, za to masz nieodpartą chęć pozbycia się z domu starego „grata”, możesz oddać go do specjalnych punktów zbiórki ZSEE działających w ramach gminnych jednostek organizacyjnych prowadzących działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych, lub w punktach legalnie istniejących przedsiębiorstw prywatnych. Od 2006 r. każda gmina ma obowiązek udostępnić mieszkańcom informację o znajdujących się na jej terenie podmiotach zbierających zużyty sprzęt oraz adresach prowadzonych przez nie punktów zbierania zużytego sprzętu. Legalnie działające zakłady zbiórki i przetwarzania powinny być wpisane do rejestru Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska.
Czasem myślimy: „zostawię, może przyda się na części zamienne”. Ale z doświadczenia wiemy, że takie zepsute urządzenia nigdy się już nie przydają. Oddając sprzęt do punktów zbiórek mamy pewność, że substancje toksyczne zostaną bezpiecznie odseparowane, a poszczególne elementy poddane procesom odzysku i przekazane do recyklingu. Pamiętajmy, że odzysk surowców i wykorzystanie ich do produkcji nowych urządzeń zdecydowanie zmniejsza stopień wykorzystania zasobów naturalnych oraz przyczynia się do obniżenia kosztów technologicznych.

Autor, Paweł Banach, jest Głównym Ekologiem ds. Klientów Korporacyjnych Banku Ochrony Środowiska.