Ocena oddziaływania na środowisko

Ocena oddziaływania na środowisko -
co i kiedy trzeba wykonać?

Ocena taka to jedno z podstawowych narzędzi zarządzania ochroną środowiska. Jest to instrument prawny umożliwiający określenie oddziaływania przedsięwzięcia (inwestycji) na elementy otaczającego nas środowiska.

Procedura „Oceny oddziaływania na środowisko” ma za zadanie dostarczyć podejmującemu decyzję organowi administracji publicznej informacji, czy ingerencja inwestycji w środowisko została zaplanowana w sposób optymalny i czy korzyści wynikające z jej realizacji rekompensują straty w środowisku, jakie zwykle są niemożliwe do uniknięcia. Poprzez „środowisko” należy w tym kontekście rozumieć zarówno środowisko przyrodnicze, jak i środowisko społeczne.

Podstawy prawne

Podstawowym aktem prawnym regulującym „Ocenę oddziaływania na środowisko” w prawie polskim jest ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227). Implementuje obowiązki wynikające z uregulowań Unii Europejskiej. Istotnym elementem procedury oceny jest „raport środowiskowy” o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Raport taki stanowi zbiór informacji określających wszelkie aspekty związane ze środowiskowymi skutkami realizacji przedsięwzięcia. Taki dokument powinien obejmować przede wszystkim analizę przewidywanych skutków dla środowiska w sytuacji, jeśli inwestycja nie zostanie zrobiona ale także zawierać takie warianty jak: wariant proponowany przez wnioskodawcę, wariant alternatywny (racjonalny wariant alternatywny), wariant proekologiczny (najbardziej korzystny dla środowiska).Warianty mogą odnosić się do lokalizacji przedsięwzięcia, zagospodarowania terenu, rozwiązań dotyczących obiektów zewnętrznych, sieci transportu, zasilania, organizacji robót, doboru materiałów, czasu realizacji. Podmiot sporządzający raport nie może się ograniczyć do samego tylko wyliczenia wariantów. Ma on również obowiązek uzasadnić ich wybór oraz określić przewidywane oddziaływanie przyjętych wariantów na środowisko. Osoby sporządzające raport środowiskowy nie muszą legitymować się szczególnymi kwalifikacjami. Jego przygotowanie wymaga jednak wiedzy specjalistycznej, a weryfikacja następuje podczas oceny dokumentacji złożonej wraz z wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Funkcję pomocniczą przy weryfikacji raportów pełnią komisje do spraw ocen oddziaływania na środowisko tj.: Krajowa Komisja do spraw Ocen Oddziaływania na Środowisko oraz regionalne komisje do spraw ocen oddziaływania na środowisko.

Jak uzyskać decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach?
Ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko może być przeprowadzona dwukrotnie: pierwszy raz w ramach uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz drugi raz jako element uzyskania decyzji - zezwolenia na realizację przedsięwzięcia (np. decyzji o pozwoleniu na budowę). Ponowna ocena oddziaływania na środowisko ma służyć ocenie inwestycji w sytuacji, gdy w planowanym przedsięwzięciu nastąpiły zmiany po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lub w trakcie przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko po raz pierwszy (np.: w wyniku uwag i wniosków społeczeństwa). Procedura ponownej oceny i organy administracji ją prowadzące są inne niż w przypadku oceny oddziaływania na środowisko przeprowadzanej po raz pierwszy dla danego przedsięwzięcia. W praktyce postępowanie trwa co najmniej 3 miesiące. Kończy się ono uzyskaniem przez inwestora decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, której termin ważności wynosi 6 lat dla przedsięwzięć podstawowych i 10 lat dla inwestycji realizowanych etapowo. To, czy ocena oddziaływania na środowisko jest konieczna, zależy przede wszystkim od kategorii przedsięwzięcia oraz jego charakterystyki.

Kategorie przedsięwzięć to:

  • planowane przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, dla których ocena oddziaływania na środowisko jest zawsze przeprowadzana (tzw. grupa I),
  • planowane przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla których ocena oddziaływania na środowisko może być przeprowadzona (tzw. grupa II),
  • planowane przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a niezwiązane bezpośrednio z ochroną tego obszaru lub nie wynikające z tej ochrony (tzw. grupa III).

Procedura „oceny oddziaływania na środowisko” stanowi przede wszystkim instrument prewencyjny pozwalający przewidzieć potencjalne zagrożenia dla środowiska generowane przez inwestycję w trakcie jej realizacji i eksploatacji oraz wskazać metody przeciwdziałania i ograniczania zagrożeń na etapie planowania.

Autor, Paweł Banach, jest Głównym Ekologiem ds. Klientów Korporacyjnych Banku Ochrony Środowiska.