Oszczędny dom

Wraz ze zmianą przepisów unijnych i polskich oraz dostępnością nowych technologii zmieniają się również standardy budownictwa w Europie. Budowa domu energooszczędnego staje się coraz popularniejsza, głównie ze względu na rosnącą świadomość ekologiczną inwestorów jak i na korzyści ekonomiczne.

Osiągnięcie zamierzonego standardu budynku jest zależne od wielu czynników i wymaga tym większej staranności, czy jakości stosowanych materiałów, im wyższy standard inwestor chce uzyskać.

Projekt – właściwie dobrany, to pierwszy krok na drodze do budowy domu energooszczędnego. Ważne jest, aby projektowany budynek uwzględniał jak najwięcej elementów pozwalających na ograniczenie strat ciepła. Bryła budynku powinna być możliwie najprostsza, a stosunek kubatury do powierzchni przegród zewnętrznych - jak najmniejszy. Budynek powinien być skierowany przeszkloną powierzchnią na południe tak, aby jak najwięcej korzystać z naturalnego ogrzewania promieniami słonecznymi.. Od strony północnej przeszklenie powinno być jak najmniejsze. Należy brać też pod uwagę rozmieszczenie drzew – liściaste od strony południowej, aby dawały cień w lecie, a w zimie pozwalały bez przeszkód na dogrzanie przeszklonych powierzchni. Od strony północnej - drzewa iglaste, osłaniające budynek od zimnych wiatrów.

Istotne docieplenie i wentylacja
Ściany zewnętrzne, dach i fundament powinny być odpowiednio ocieplone, szczelne oraz ograniczać mostki termiczne. Natomiast stolarka okienna i drzwiowa musi charakteryzować się niskimi współczynnikami przenikalności cieplnej. Warto również przemyśleć konieczność budowy balkonu.

W budynkach energooszczędnych zamiast wentylacji grawitacyjnej, odpowiedzialnej za wysokie straty ciepła, powinno się instalować wentylację mechaniczną z rekuperatorem.

Podczas projektowania rozkładu wewnętrznych pomieszczeń ważne jest, aby zastosować buforowe strefy ciepła. Oznacza to projektowanie pomieszczeń sąsiadujących o różnicy wewnętrznych temperatur nie większej niż 80C, co pozwala na zastosowanie stosunkowo tanich i cienkich ścian działowych.
Jako źródło ciepła należy projektować wysokosprawne kotły kondensacyjne, pompy ciepła lub systemy hybrydowe wykorzystujące OZE.

Nie tak drogo, jak mówią
Może się wydawać, że budowa domu energooszczędnego jest bardzo droga. Niekoniecznie tak musi być. Domy energooszczędne mają na ogół prostą, zwartą bryłę – łatwiejszą i tańszą w konstrukcji. Jeśli do ogrzewania posłuży pompa ciepła, to budowa kotłowni jest zbędna, tak jak komina, czy przyłącza gazowego – tu można wygenerować wyraźne oszczędności. Dobrze wykonany dom energooszczędny może kosztować mniej więcej tyle, ile standardowy. Należy jednak podkreślić, iż jego eksploatacja będzie znacznie tańsza, mniej kłopotliwa, a klimat wewnątrz korzystniejszy dla mieszkańców.

Jakie normy
Stosunkowo niedawno, bo w 2014 r., norma energochłonności dla nowobudowanych domów jednorodzinnych nakazywała, aby wskaźnik energii pierwotnej (EP) nie przekraczał 120 kWh/m2*rok. W 2017 roku wskaźnik ten zmalał do 95 kWh/m2*rok, a w perspektywie 2021 r. będzie to tylko 70 kWh/m2*rok. Polskie prawo nie określa czym jest dom energooszczędny, jednakże można wzorować się na wskazaniach stosowanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który dofinansowywał budowę domów energooszczędnych. NFOŚiGW ustanowił dwa wskaźniki pozwalające na ocenę budynku w oparciu o energię użytkową (EU). Określono, iż domy energooszczędne to takie których wskaźnik EU nie przekracza 40 kWh/m2*rok (tzw. NF 40) oraz pasywne o wskaźniku do 15 kWh/m2*rok (tzw. NF 15). Biorąc pod uwagę różne źródła, domy energooszczędne można podzielić ze względu na wskaźnik zużycia energii (EU) na:

  • Energooszczędny: 40-80 kWh/m2*rok
  • Niskoenergetyczny: ok. 30 kWh/m2*rok
  • Pasywny: 15 kWh/m2*rok
  • Zeroenergetyczny: wartość kWh/m2*rok bliska zeru
  • Plusenergetyczny: budynek produkujący więcej energii niż zużywa

Należy pamiętać, że podział jest umowny, niesformalizowany prawnie. Nie można bezpośrednio porównywać standardów wynikających z norm prawnych czy zwyczajowych ze względu na rodzaj wskaźników. Rozróżnia się trzy podstawowe wskaźniki:

EU - Energia użytkowa to wartość energii konieczniej do ogrzania pomieszczeń, przygotowanie ciepłej wody oraz na potrzeby wentylacji po uwzględnieniu strat ciepła przez przegrody termiczne budynku, takie jak ściany, okna, dach, mostki termiczne itp. Jej wskazanie ma największe znaczenie dla użytkownika na etapie inwestycji. Kierując się tą wartością można dobrać odpowiednie urządzenia do ogrzewania i wentylacji np. pompa ciepła, czy ocenić jakość zastosowanych izolacji.

EK – Energia końcowa to energia użytkowa, która dodatkowo uwzględnia sprawność zainstalowanych urządzeń grzewczych i wentylacyjnych, a więc jest to ilość energii jaką trzeba dostarczyć do budynku aby osiągnąć zamierzone parametry w jego wnętrzu. Jest to ilość energii mająca znaczenie dla użytkownika podczas eksploatacji ponieważ przedkłada się bezpośrednio na płacone rachunki. Dzięki temu wskaźnikowi można ocenić standard zainstalowanych urządzeń.

EP – Energia pierwotna jest najważniejsza pod względem troski o środowisko, ponieważ uwzględnia czynniki, które składają się na produkcję energii dostarczonej do domu. Oznacza to uwzględnienie energii potrzebnej na wydobycie surowca, transport, sprawność urządzeń wytwórczych, przesyłowych i innych. Ta wartość dodatkowo mówi o tym na ile ekologiczna jest kupowana przez nas energia. Ta wartość będzie wyższa dla elektrowni węglowych, a niższa dla energii pozyskanej z biogazu czy biomasy.

Jak zawsze przy projektowaniu domu swoich marzeń, także energooszczędnego, inwestor powinien uwzględnić wszystkie „za” ale i „przeciw”, dopasowując projekt do swojej kieszeni i planów na przyszłość. Przede wszystkim decyzje należy podejmować w sposób świadomy, po dokładnym rozeznaniu się w problematyce, ponieważ jak częściowo zaznaczono w artykule – możliwości jest wiele, a każda wiąże się z innymi konsekwencjami, których skutki będą widoczne przez dziesiątki lat użytkowania domu.

_________________________________________________________________________________________________________________

Historia domów energooszczędnych rozpoczyna się w latach 90-tych XX wieku, kiedy powstaje pierwszy dom pasywny w Niemczech (1991 r.) oraz niezależna jednostka badawcza - „Passive House Institute” (PHI; 1996 r.) w Darmstadt. W Europie Środkowo-Wschodniej, pierwszy, certyfikowany, dom pasywny powstał w 2006 r. w Polsce pod Wrocławiem. Dom pasywny zalicza się do wysokiej klasy domów energooszczędnych, które najprościej można zdefiniować jako domy zużywające mniejszą ilość energii w stosunku do domów standardowych. Obecnie budownictwo energooszczędne zyskuje na popularności ze względu na korzyści ekonomiczne i ekologiczne, a już wkrótce stanie się standardem.
__________________________________________________________________________________________________________________

Autor, Michał Siedlecki, jest Specjalistą ds. Inżynierii Środowiska w Banku Ochrony Środowiska