Raport ekoPolski

Ceny energii elektrycznej dla odbiorców domowych w Polsce i w innych krajach Europy.

Koszty energii elektrycznej dla odbiorców mieszkaniowych w Polsce, po uwzględnieniu siły nabywczej pieniądza, należą do najwyższych w Europie. W warunkach niepewności co do przyszłego kształtu rynku energii, osiągnięcie energetycznej niezależności gospodarstwa domowego jest kuszącą i możliwą do zrealizowania wizją.

Rynek energii elektrycznej w Europie ulega ciągłym zmianom, a o wysokości hurtowych i detalicznych cen energii decydują różne, często przeciwstawnie działające siły. Analizowanie mechanizmów rządzących rynkiem energii jest ważne m. in. ze względu na problem przenoszenia na odbiorców końcowych wydatków związanych z inwestycjami w energetyce. Analiza historii cen energii elektrycznej dla odbiorców domowych w wybranych krajach Europy na podstawie danych Eurostat [1] nasuwa kilka podstawowych wniosków.

Wniosek 1: Ceny dla odbiorców domowych w większości krajów Europy w ostatnich latach wzrosły


Średnia dla UE28 cena energii elektrycznej dla odbiorcy domowego wzrosła w latach 2012-2016 o ok. 9 proc. (z 18,8 do 20,6 c€/kWh), przy czym w poszczególnych krajach zmiany przebiegały zupełnie odmiennie - przykładowo w Grecji ceny wzrosły o prawie 30 proc., podczas gdy na Węgrzech zmalały o prawie 30 proc.

Wniosek 2: Pomimo dążeń do ujednolicenia rynku energii, w Europie utrzymuje się wysokie rozwarstwienie cen detalicznych


Różnica pomiędzy najwyższą i najniższą ceną wyniosła w II połowie 2016 r. tak samo jak w 2012 r. około 215 €/MWh. Cena w Danii jest ponad trzykrotnie wyższa niż np. w Bułgarii.

Wniosek 3: Uwzględnienie sytuacji ekonomicznej poszczególnych krajów zmienia obraz rankingu cen.


Rozpatrywanie rankingu cen energii elektrycznej wyrażonych w PPS znacząco zmienia jego kolejność. W krajach słabiej rozwiniętych takich jak np. Polska, Rumunia, cena wyrażona w EUR jest niższa od średniej unijnej. Uwzględnienie sytuacji ekonomicznej przesuwa je w górę rankingu – zgodnie z najbardziej aktualnymi danymi, w takim układzie Polska znajduje się na 6. miejscu. Większą część budżetu domowego na energię elektryczną przeznaczają tylko mieszkańcy Rumunii, Hiszpanii, Belgii, Niemiec i Portugalii. Z kolei w niektórych krajach uważanych za zamożne (np. Szwecja, Wielka Brytania, Luksemburg) pomimo stosunkowo wysokich cen, wydatki związane z energią elektryczną nie obciążają znacząco rozporządzalnego budżetu domowego.

Wniosek 4: Poziom harmonizacji sposobów taryfowania i ustalania cen energii elektrycznej dla odbiorców końcowych pomiędzy krajami Europy jest niski


Pomimo ambitnej wizji unii energetycznej, w której „konsumenci z jednego państwa członkowskiego powinni mieć możliwość dokonywania świadomych wyborów i zakupu energii swobodnie i w prosty sposób od przedsiębiorstwa z innego państwa członkowskiego”[2], harmonizacja sposobów taryfowania i ustalania cen pomiędzy poszczególnymi krajami oraz przejrzystość w strukturze kosztów i cen energii są znikome, czego obrazem jest na przykład udział podatków i opłat w cenie końcowej energii elektrycznej, który według statystyk Eurostat wynosił w II połowie 2016 r. od 5 proc. na Malcie do 68 proc. w Danii.

Wniosek 5: Cena energii elektrycznej dla odbiorców mieszkaniowych w Polsce wyrażona w PLN spadła od początku 2012 r. o nieco ponad 2 proc..


W grudniu 2016 r. Prezes URE zatwierdził taryfy dla Operatora Systemu Przesyłowego PSE, dystrybutorów energii elektrycznej oraz tzw. sprzedawców z urzędu [3]. Średni wzrost opłat w dystrybucji dla wszystkich grup taryfowych wynosi 5,6 proc.., pomimo że w pierwotnych wnioskach przedsiębiorstwa wnioskowały o znaczne podwyższenie taryf. Jednocześnie obniżono taryfy za obrót - średnio dla odbiorców w gospodarstwach domowych czterech największych sprzedawców energii spadek cen w obrocie wynosi 4,6 proc.
Niepewność co do przyszłości cen energii dla odbiorców domowych w Polsce wynika z różnych przyczyn. Do wzrostu cen mogłoby przyczynić się uwolnienie cen energii w tym segmencie, na co duży nacisk kładzie Unia Europejska [4;5]. Ministerstwo Energii informuje jednak, że w najbliższym czasie uwolnienie cen dla odbiorców domowych nie jest planowane, uzasadniając swoją decyzję m.in. problemem ubóstwa energetycznego, które w zależności od przyjętej definicji może dotykać nawet kilkunastu procent Polaków [4]. Innym zagadnieniem są zmiany wprowadzone wraz z uchwaleniem ustawy o odnawialnych źródłach energii – wprowadzenie tzw. opłaty OZE oraz znaczne podwyższenie tzw. opłaty przejściowej. Niewiadomą jest w tej chwili także wysokość planowanej do wprowadzenia wraz z rynkiem mocy tzw. opłaty mocowej.

W warunkach, gdy długoterminowe prognozowanie cen energii dla odbiorców mieszkaniowych jest trudne, na atrakcyjności zyskują liczne rozwiązania pozwalające uzyskać całkowitą lub częściową niezależność energetyczną domu i mieszkania – od propagowania nawyku racjonalnego użytkowania energii, poprzez zastosowanie urządzeń energooszczędnych, po produkcję energii na własne potrzeby np. w instalacjach odnawialnych źródeł energii.

Autorka, Anna Sawicka, jest Specjalistą ds. Inżynierii Środowiska w Banku Ochrony Środowiska

Źródła:

  1. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do (dostęp na dzień 12.04.2017)
  2. Komisja Europejska: Pakiet dotyczący Unii Energetycznej. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, Komitetu Regionów i Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Strategia ramowa na rzecz stabilnej unii energetycznej opartej na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu, Bruksela 25.02.2015, str. 12
  3. https://www.ure.gov.pl/pl/urzad/informacje-ogolne/aktualnosci/6830,Taryfy-dla-energii-elektrycznej-na-rok-kalendarzowy-2017.html (dostęp na dzień 12.04.2017)
  4. http://www.polskieradio.pl/42/3167/Artykul/1597962,Tchorzewski-uwolnienia-cen-energii-dla-gospodarstw-na-razie-nie-bedzie (dostęp na dzień 12.04.2017)
  5. http://biznes.onet.pl/wiadomosci/energetyka/ubostwo-energetyczne-w-polsce/fjegmf
    (dostęp na dzień 12.04.2017)