Raport: złe skutki niskiej emisji

Raport: złe skutki niskiej emisji

Jeszcze nie zaczęła się zima, a już mieliśmy pierwsze informacje o smogu – jednym z głównych skutków niskiej emisji, odpowiedzialnym za wzrost zachorowalności oraz śmiertelności związanej z chorobami układu krążenia i oddychania.

Do produktów spalania wpływających na występowanie szkodliwej, tzw. niskiej emisji zaliczyć można:

- gazy (dwutlenek węgla CO2, tlenek węgla CO, dwutlenek siarki SO2, tlenki azotu NOX);
- wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), np. benzo(a)piren;
- metale ciężkie (rtęć, ołów, arsen, nikiel, kadm, mangan, chrom);
- *Dioksyny
- pyły zawieszone PM10, PM2,5. M.in. z raportu Europejskiej Agencji Środowiska Air quality in Europe 2017*, możemy dowiedzieć się, że Polska jest w niechlubnej czołówce państw Unii Europejskiej, jeśli chodzi poziomy stężeń najbardziej niebezpiecznych dla zdrowia zanieczyszczeń powietrza, tj. benzo(a)pirenu, PM10, PM2,5. Problem ponadnormatywnych stężeń tych substancji nasila się zwłaszcza zimą. Ponadto obserwowane są przypadki występowania ponadnormatywnych stężeń dwutlenku azotu, których główną przyczyną jest intensywny ruch pojazdów. Poziom zanieczyszczenia powietrza sprawia, że na forum międzynarodowym Polskę nazywa się europejską stolicą smogu lub Chinami Europy. Mocne uzależnienie produkcji ciepła w kraju od paliw stałych, przede wszystkim od węgla, skutkuje tym, że czołówkę najbardziej zanieczyszczonych miast Europy stanowią miasta Polski (wg danych WHO 33 z 50 najbardziej zanieczyszczonych pyłem PM2,5 miast europejskich leży w Polsce**).


Percentyl 90,4% dziennych stężeń PM10 w 2015 r.


Niska emisja ma negatywny wpływ na nasze zdrowie, kondycję i samopoczucie, przyczyniając się nie tylko do chorób układu oddechowego, ale również szeregu innych dolegliwości. Wśród najważniejszych skutków zanieczyszczeń powietrza na ludzki organizm wymienia się:

  • choroby układu oddechowego (od zapalenia gardła, poprzez niewydolność i nowotwory płuc, po astmę);
  • zaburzenia centralnego układu nerwowego (bezsenność, bóle głowy, złe samopoczucie);
  • choroby oczu – w tym zapalenie spojówek;
  • *reakcje alergiczne
  • zaburzenia układu krążenia.

Wyjątkowo wysokie stężenia zanieczyszczeń powietrza w naszym kraju przyczyniają się także do przedwczesnej śmierci. Według raportu EEA*, również liczba zgonów przypisywanych zanieczyszczeniom powietrza jest bardzo wysoka (wg danych za rok 2014 zanieczyszczenie pyłem PM2,5 było przyczyną 46 tys. przedwczesnych śmierci w naszym kraju).

Poprawa jakości powietrza w Polsce następuje za wolno, czego skutkiem było kilkukrotnie skierowanie przez Komisję Europejską sprawy przeciwko Polsce do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, za przekroczenia norm jakości powietrza oraz za niepełne wdrożenie dyrektywy CAFE, czyli dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy. Dyrektywa CAFE jest podstawowym aktem prawnym, który w bezpośredni sposób wpływa na sposób realizacji ochrony powietrza w krajach Wspólnoty Europejskiej. Wskazano w niej m. in. Krajowe Cele Redukcji Narażenia na pył PM2,5 dla poszczególnych krajów, konieczne do osiągnięcia w terminie do dnia 1 stycznia 2020 r. Dla Polski Krajowy Cel Redukcji Narażenia na pył PM2,5 wynosi 18 μg/m3, natomiast cel rekomendowany przez Światową Organizację Zdrowia wynosi 10 μg/m3. W ostatnich latach Krajowy Wskaźnik Średniego Narażenia dla Polski systematycznie ulega zmniejszeniu: w roku 2015 osiągnął wartość 23 μg/m3 w porównaniu z 26 μg/m3 z roku 2012. Jednakże osiągnięcie poziomu 18 μg/m3 wymaga podejmowania szeregu dodatkowych działań.


Średnie roczne stężenie Benzo(a)pirenu w krajach UE w 2015 r.*


W Polsce podstawą prawną w działaniach na rzecz ograniczenia niskiej emisji jest ustawa Prawo ochrony środowiska (POŚ). Zgodnie z art. 91 ustawy, dla stref, w których stwierdzono przekroczenia poziomów dopuszczalnych lub docelowych choćby jednej substancji, spośród określonych we właściwym rozporządzeniu Ministra Środowiska, wymagane jest opracowanie przez Zarząd Województwa programu ochrony powietrza. Natomiast zgodnie z art. 96 ustawy POŚ, sejmiki województw mogą, w drodze uchwały, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub na środowisko, wprowadzić ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Na tej podstawie, w styczniu 2017 r. Sejmik Województwa Małopolskiego przyjął pierwszą w Polsce, tzw. uchwałę antysmogową, obejmującą całe województwo. Nowe regulacje oznaczają, że w całym województwie rozpocznie się proces wymiany najbardziej trujących pieców węglowych, na bardziej niskoemisyjne źródła ciepła lub instalacje odnawialnych źródeł energii. Jest to dopiero początek drogi w dobrym kierunku, ale w ślad za Małopolską, swoje uchwały opracowują już kolejne województwa.

Artykuł przygotował Departament Ekologii Banku Ochrony Środowiska