Przejdź do treści
Nawigacja mobilna
Wyszukaj
Skontaktuj się
Jesteś tutaj
  1. Strona główna
  2. Czym jest certyfikat CBAM i jaka jest jego rola?

Czym jest certyfikat CBAM i jaka jest jego rola?

Ewelina Jurczuk

Inżynier ekolog

Czym jest certyfikat CBAM i jaka jest jego rola?

Certyfikat CBAM (ang. Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm dotyczący importu do Unii Europejskiej określonych towarów. Certyfikat jest jednym z instrumentów przyjętych do realizacji unijnego pakietu Fit for 55. Zadaniem CBAM jest wycena emisji gazów cieplarnianych wygenerowanych przy produkcji towarów importowanych na obszar Unii Europejskiej. Nazwa CBAM jest związana z celem mechanizmu czyli wyceną emisji gazów cieplarnianych, wyemitowanych przy produkcji tych towarów w krajach trzecich.

Lista towarów i produktów przetworzonych objętych CBAM  została wymieniona w załączniku I do rozporządzenia 2023/95611 i może być identyfikowana na podstawie  kodów CN (z ang. Combined Nomenclature). Główne grupy towarów to: aluminium, żelazo, stal, cement, nawozy, chemikalia, energia elektryczna czy wodór. Towary te, po przeprowadzeniu procedury uszlachetniania czynnego zdefiniowanej w art. 256 rozporządzenia (UE) nr 952/20132, są wprowadzane do obrotu na terytorium celnym Unii.

Wprowadzenie systemu certyfikatów, było przeprowadzane zgodnie z ustalonym i przyjętym harmonogramem, dając czas na przygotowanie wszystkich uczestników,  jak również na wdrożenie i ewentualne korygowanie warunków systemu. Ramy czasowe wprowadzania systemu certyfikatów CBAM  przedstawiają się następująco:

  • Od 01.10.2023 do 31.12.2025 r.: Okres przejściowy
  • 1 stycznia 2026 r.: Start systemu finansowego. Każda tona importowanej emisji CO2 musi zostać rozliczona.
  • 1 lutego 2027 r.: Rusza oficjalna sprzedaż certyfikatów przez państwa członkowskie.
  • 31 października 2027 r. .: Termin złożenia pierwszej rocznej deklaracji CBAM (za rok 2026) oraz umorzenia odpowiedniej liczby certyfikatów.

Od 01.10.2023 do 31.12.2025 trwał okres przejściowy mechanizmu CBAM, w którym na importerach i pośrednich przedstawicielach celnych dokonujących przywozu na obszar celny UE towarów objętych CBAM, ciążył obowiązek złożenia sprawozdania CBAM – zgodnie z przeznaczonym do tego rejestrem.

Sprawozdanie powinno zawierać informacje takie jak:

  • Termin składania sprawozdań,
  • datę sporządzenia sprawozdania, kody identyfikacyjne sprawozdania
  • okres sprawozdawczy,
  • dane zgłaszającego objętego obowiązkiem sprawozdawczym,
  • towary przywiezione objęte mechanizmem CBAM wraz z kodami CN
  • kraj produkcji,emisje z towarów przywiezionych ogółem,
  • ilość towarów (całkowitą ilość każdego rodzaju towarów w megawatogodzinach w przypadku energii elektrycznej i w tonach w przypadku innych towarów, określoną dla każdej instalacji wytwarzającej towary w państwie pochodzenia),
  • bezpośrednie emisje wbudowane (rzeczywisty całkowity poziom emisji wbudowanych, wyrażony w tonach emisji ekwiwalentu dwutlenku węgla na megawatogodzinę energii elektrycznej lub – w przypadku innych towarów – w tonach emisji ekwiwalentu dwutlenku węgla na tonę każdego rodzaju towarów, obliczony zgodnie z metodą określoną w załączniku IV),
  • pośrednie emisje wbudowane (całkowite emisje pośrednie obliczone zgodnie z aktem wykonawczym),
  • należną opłatę emisyjną (opłatę emisyjną należną w państwie pochodzenia za emisje wbudowane w towary przywożone, z uwzględnieniem rabatów lub innej dostępnej formy rekompensaty).

Konsekwencje za brak raportowania lub niewłaściwe raportowanie, są zgodne z przepisami art. 16 rozporządzenia 2023/17733. W przypadku naruszenia obowiązków związanych ze sprawozdawczością CBAM mogą zostać nałożone kary finansowe w wysokości od 10 do 50 euro za każdą tonę emisji, która nie została zgłoszona. Sankcje te dotyczą dwóch sytuacji:

  • gdy podmiot zobowiązany do złożenia sprawozdania CBAM nie podejmuje działań niezbędnych do jego złożenia,
  • gdy złożone sprawozdanie zawiera błędy lub braki, a mimo wszczęcia procedury korekty przez właściwy organ, zgłaszający nie podejmuje kroków w celu ich usunięcia.

Od 1 stycznia 2026 roku mechanizm CBAM przechodzi z fazy przejściowej (raportowej) w fazę docelową. Dla tysięcy polskich importerów oznacza to koniec „darmowego” okresu próbnego i przejście do realnych obciążeń finansowych za ślad węglowy produktów sprowadzanych spoza Unii Europejskiej. Od 1 stycznia 2026 r. każdy importowany towar z kategorii objętych mechanizmem będzie musiał zostać „pokryty” certyfikatami CBAM.

Co się zmienia od 1 stycznia 2026?

W okresie przejściowym firmy tylko składają raporty. Od stycznia 2026 r.:

  • Firmy muszą posiadać status Upoważnionego Zgłaszającego, by w ogóle sprowadzić towar. Jest to importer mający siedzibę w państwie członkowskim UE, który musi uzyskać status w systemie CBAM  przed przywozem towarów na obszar celny Unii. Importerzy mogą również delegować swoje obowiązki na osobę posiadająca pozwolenie na złożenie zgłoszenia celnego lub pośredni przedstawiciel celny. Importer to firma, która:
  • importuje produkty zgodnie z załącznikiem  I do rozporządzenia 2023/956,
  • wprowadza do obrotu wyroby zawierające określone surowce,
  • wykorzystuje wyroby CBAM jako surowce w uszlachetnianiu czynnym.
  • Obowiązek finansowy: certyfikaty stają się płatne (pierwsze zakupy ruszą w 2027 r. za emisje z roku 2026).
  • Weryfikacja: wyliczenia emisji będzie musiał potwierdzić akredytowany audytor.

Najważniejsze komponenty certyfikatu CBAM:

  • Cena powiązana z EU ETS: Cena certyfikatu nie jest stała. Odpowiada ona średniej tygodniowej cenie uprawnień do emisji na unijnym rynku (EU ETS). Jeśli cena CO2 w Europie rośnie, certyfikaty CBAM również drożeją.
  • Brak obrotu wtórnego: Certyfikatów CBAM nie można odsprzedać innej firmie na giełdzie (w przeciwieństwie do uprawnień ETS). Można jedynie odsprzedać ograniczoną ich liczbę z powrotem do państwa, jeśli kupiło się ich za dużo.
  • Wyrównanie szans: Głównym celem certyfikatu jest sprawienie, by stal z Chin czy Indii kosztowała tyle samo „emisyjnie”, co stal wyprodukowana w Polsce czy Niemczech. Ma to zapobiegać ucieczce przemysłu do krajów, gdzie nie ma restrykcji środowiskowych.
  • Jeden certyfikat CBAM odpowiada jednej tonie emisji CO2 wbudowanej w importowany produkt.

Mechanizm działania Certyfikatów CBAM

  1. Rejestracja i status „Upoważnionego Zgłaszającego”

    Pierwszym krokiem, aby móc legalnie sprowadzać towary objęte CBAM jest uzyskanie przez importera statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM.

    • Wniosek o ten status składa się w krajowym rejestrze4 (w Polsce organem właściwym będzie prawdopodobnie KOBiZE5).
    • Tylko podmiot z takim statusem będzie mógł kupować i umarzać certyfikaty.

    Informacje, dla każdego upoważnionego zgłaszającego, jakie znajdują się w rejestrze to przede wszystkim3 :

    • Imię i nazwisko lub nazwa, adres oraz dane kontaktowe upoważnionego zgłaszającego CBAM;
    • numer EORI (ang.  Economic Operators Registration and Identification) upoważnionego zgłaszającego CBAM (uzyskania dostępu do rejestru CBAM wymaga posiadania nr EORI);
    • numer rachunku CBAM;
    • numer identyfikacyjny, cenę sprzedaży, datę sprzedaży, datę umorzenia, odkupu lub anulowania certyfikatów CBAM w odniesieniu do każdego upoważnionego zgłaszającego CBAM.
  2. Obliczanie emisji wbudowanych

    Mechanizm opiera się na rzeczywistych danych. Importer musi wiedzieć, ile gazów cieplarnianych zostało wyemitowanych podczas produkcji danego towaru u dostawcy poza UE. Mechanizm obliczania emisji wbudowanych jest wyjaśniony w art. 7 Rozporządzenia 2023/956 ustanawiającego mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO21.

    • Emisje bezpośrednie: Powstałe bezpośrednio przy produkcji (np. w piecu hutniczym).
    • Emisje pośrednie: Powstałe przy produkcji energii elektrycznej zużytej do wytworzenia towaru (choć tu zasady różnią się w zależności od branży).
    • Weryfikacja: Od 2026 roku dane te będą musiały być potwierdzone przez akredytowanego weryfikatora.
  3. Nabywanie certyfikatów (System „Pay as you go”)

    Certyfikaty CBAM nie są przedmiotem wolnego handlu na giełdzie (w przeciwieństwie do jednostek EU ETS). Importerzy będą musieli zakupić odpowiednią ilość certyfikatów CBAM odpowiadającą wyemitowanemu CO2 podczas produkcji towarów.

    • Gdzie można kupić? Na specjalnej platformie centralnej zarządzanej przez Komisję Europejską.
    • Cena: Cena certyfikatu CBAM jest równa średniej tygodniowej cenie uprawnień do emisji w systemie EU ETS (wyrażonej w €/tonę CO2). Cena ta zmienia się co tydzień.
    • Dostępność: Importerzy powinni kupować certyfikaty na bieżąco, aby mieć ich zapas na koncie w Rejestrze CBAM.

    Wyjątki od CBAM dotyczą towarów z określonych krajów i terytoriów, takich jak Islandia, Liechtenstein, Norwegia, Szwajcaria oraz Büsingen, Helgoland, Livigno, Ceuta i Melilla. Załącznik III rozporządzenia 2023/956 informuje o tym, że CBAM nie obejmuje importu energii elektrycznej z żadnego z wymienionych powyżej państw i terytoriów.

  4. Roczne rozliczenie i umarzanie

    To najważniejszy etap mechanizmu:

    • Do 31 maja każdego roku upoważniony zgłaszający przekazuje właściwemu organowi do umorzenia certyfikaty CBAM w liczbie odpowiadającej emisjom wbudowanym zadeklarowanym i zweryfikowanym za rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym dokonuje się umorzenia.
    • W deklaracji podaje łączną ilość towarów sprowadzonych w poprzednim roku oraz sumę emisji z nimi związanych.
    • W kolejnym etapie następuje umorzenie certyfikatów: Importer „oddaje” taką liczbę certyfikatów ze swojego konta, która odpowiada tonom wyemitowanego CO2.
    • Wniosek o odkup przedstawia się do 30 czerwca każdego roku, w którym certyfikaty CBAM przekazano do umorzenia.
  5. Mechanizm korekty (Zniżki)

    Istnieją dwa czynniki, które mogą obniżyć liczbę certyfikatów do zakupu.

    • Darmowe uprawnienia w UE: ponieważ europejski przemysł wciąż otrzymuje część uprawnień za darmo (choć ich liczba będzie spadać), importerzy również dostają „zniżkę”. W 2026 roku zapłacą tylko za około 2,5% emisji, ale w kolejnych latach ta zniżka będzie znikać, aż do zera w 2034 r.
    • Cena węgla zapłacona za granicą: jeśli producent w kraju pochodzenia (np. w Korei Płd. czy Wielkiej Brytanii) zapłacił już tamtejszy podatek węglowy lub kupił uprawnienia, importer może odliczyć tę kwotę od unijnego rachunku CBAM.
  6. Dodatkowe informacje

Certyfikatów CBAM nie można odsprzedać innej firmie. Jeżeli importerowi pozostanie nadwyżka na koniec roku, może odsprzedać państwu maksymalnie 1/3 certyfikatów zakupionych w poprzednim roku (po cenie zakupu). Reszta przepada, jeśli nie zostanie wykorzystana.

  • Próg 50 ton – zmiana dla małych firm

Ważną zmianą, która weszła w życie w styczniu 2026 r. jest wprowadzenie progu 50 ton. Importerzy, których łączny przywóz towarów CBAM w skali roku nie przekracza 50 ton netto (z wyjątkiem wodoru i energii), zostaną zwolnieni z obowiązku posiadania statusu upoważnionego zgłaszającego oraz zakupu certyfikatów.

Rekomendacje dla firm na rok 2026:

  1. Audyt dostawców: zweryfikowanie, czy dostawcy są gotowi dostarczyć rzetelne dane o emisjach. Korzystanie z „wartości domyślnych” po 2026 r. będzie finansowo bardzo niekorzystne (są one celowo zawyżone).
  2. Planowanie przepływów pieniężnych (Cash-flow): uwzględnianie w budżecie na 2027 rok środków na zakup certyfikatów za rok 2026.
  3. Weryfikacja kodów CN:  kody CN to system klasyfikacji towarów stosowany w Unii Europejskiej, który służy do identyfikacji towarów w handlu międzynarodowym i jest rozszerzeniem Zharmonizowanego Systemu Oznaczania i Kodowania Towarów. Weryfikacja, że towary na pewno podlegają pod CBAM – pomyłka w klasyfikacji celnej może narazić firmę na wysokie kary (nawet 50 € za tonę niezaraportowanej emisji).

Podsumowanie

Wejście w fazę docelową mechanizmu CBAM od 1 stycznia 2026 roku to moment, w którym ekologia bezpośrednio spotyka się z finansami firmy. Certyfikat CBAM przestaje być pojęciem teoretycznym, a staje się realnym kosztem operacyjnym. Mechanizm ten zmienia rolę importera z „logistyka” w „zarządcę emisji”. Od 2026 roku każda tona stali czy aluminium spoza UE będzie miała swoją „cenę węglową”, która będzie ściśle śledzić notowania giełdowe CO2 w Europie.

Źródła:

  1. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/ALL/?uri=CELEX:32023R0956
  2. https://eur-lex.europa.eu/legal content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013R0952
  3. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32023R1773
  4. https://www.kobize.pl/pl/article/cbam/id/2417/rejestr-cbam
  5. www.kobize.pl