Paulina Karasiewicz
Inżynier ekolog
Deregulacja w ochronie środowiska: co zmieni się dla przedsiębiorców posiadających pozwolenia zintegrowane?
Projektowana nowelizacja Prawa ochrony środowiska ma uprościć procedury związane z pozwoleniami zintegrowanymi i ograniczyć zbędne obciążenia administracyjne. Zmiany mają przede wszystkim usprawnić procedurę dostosowania pozwoleń zintegrowanych do nowych konkluzji BAT, a także ograniczyć udział organu w analizie konieczności dostosowania instalacji i uporządkować właściwość organów ochrony środowiska. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, ponad dziesięcioletnie doświadczenia administracji w stosowaniu przepisów dotyczących pozwoleń zintegrowanych pozwoliły zidentyfikować procedury, które można uprościć bez obniżenia poziomu ochrony środowiska i jakości wydawanych decyzji administracyjnych (Uzasadnienie projektu).
Kiedy wymagane jest pozwolenie zintegrowane?
Obowiązek uzyskania pozwolenia zintegrowanego dotyczy prowadzenia instalacji, której funkcjonowanie, ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej działalności, może powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości. Rodzaje instalacji objętych obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego określa rozporządzenie wykonawcze, przy czym przy ich kwalifikacji uwzględnia się rodzaj i skalę prowadzonej działalności. W praktyce katalog obejmuje m.in. określone instalacje energetyczne, paliwowe, metalurgiczne, mineralne, chemiczne, związane z gospodarką odpadami, produkcją papieru, żywności czy chowem zwierząt. (Prawo ochrony środowiska: art. 201 ust. 1–3; Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości).
Nowa procedura po publikacji konkluzji BAT
Obecnie po publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej konkluzji BAT odnoszących się do głównej działalności danej instalacji właściwy organ dokonuje analizy warunków pozwolenia zintegrowanego. Analiza powinna zostać przeprowadzona niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia publikacji konkluzji BAT. Organ może również żądać od prowadzącego instalację informacji, w szczególności wyników monitorowania procesów technologicznych potrzebnych do przeprowadzenia analizy. Projekt przewiduje rezygnację z tego obowiązkowego etapu analizy przeprowadzanej przez organ bezpośrednio po publikacji nowych konkluzji BAT. Jak wskazano w uzasadnieniu, obecna procedura jest dodatkowym etapem poprzedzającym złożenie wniosku o zmianę pozwolenia i w praktyce nie zawsze stanowi dla prowadzącego instalację rzeczywiste ułatwienie. Zgodnie z projektowanym art. 215 organ właściwy do wydania pozwolenia będzie miał obowiązek, niezwłocznie po publikacji konkluzji BAT, lecz nie później niż w terminie 60 dni od dnia publikacji, poinformować prowadzącego instalację o dacie publikacji oraz wezwać go do:
- wystąpienia z wnioskiem o zmianę pozwolenia w terminie roku od dnia doręczenia wezwania albo
- przekazania analizy potwierdzającej brak konieczności dostosowania instalacji do wymagań określonych w konkluzjach BAT w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania.
Organ będzie miał również obowiązek wskazać inne opublikowane wcześniej konkluzje BAT, które mogą mieć zastosowanie do danej instalacji. (Projekt ustawy: art. 1 pkt 2 – projektowany art. 215 ust. 1).
Zmiana ma więc polegać nie na całkowitym wyeliminowaniu udziału organu, ale na usunięciu obowiązkowej analizy pozwolenia przez organ jako etapu poprzedzającego działania przedsiębiorcy.
Analiza będzie obejmować wszystkie właściwe konkluzje BAT
Projektowany art. 215 ust. 3 wprowadza istotną zasadę dotyczącą zakresu analizy po stronie prowadzącego instalację. Przygotowując wniosek o zmianę pozwolenia albo analizę potwierdzającą brak konieczności dostosowania instalacji, przedsiębiorca będzie uwzględniał wszystkie konkluzje BAT, które dla danego rodzaju instalacji zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE od czasu wydania pozwolenia albo od ostatniej zmiany pozwolenia uwzględniającej dostosowanie instalacji do konkluzji BAT. (Projekt ustawy: art. 1 pkt 2 – projektowany art. 215 ust. 3).
Nie będzie więc chodziło wyłącznie o analizę najnowszej decyzji wykonawczej Komisji Europejskiej. Przedsiębiorca powinien sprawdzić również wcześniejsze konkluzje BAT, które mogą mieć zastosowanie do jego instalacji. Rozwiązanie to jest zgodne z uzasadnieniem projektu, w którym wskazano, że prowadzący instalację jako podmiot profesjonalny powinien samodzielnie, zgodnie ze swoją wiedzą i doświadczeniem, ocenić regulacje mające zastosowanie do prowadzonej działalności (Uzasadnienie projektu).
Co w przypadku, gdy instalacja wymaga dostosowania?
Jeżeli analiza przeprowadzona przez przedsiębiorcę wykaże, że instalacja wymaga dostosowania do wymagań wynikających z konkluzji BAT, będzie zobowiązany do złożenia wniosku o zmianę pozwolenia zintegrowanego. Projekt przewiduje w tym przypadku dodatkowe ułatwienie. Do wniosków o zmianę pozwolenia składanych na podstawie projektowanego art. 215 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz ust. 2 nie będą stosowane przepisy art. 210 Prawa ochrony środowiska dotyczące opłaty rejestracyjnej. (Projekt ustawy: art. 1 pkt 2 – projektowany art. 215 ust. 7).
Warto przy tym prawidłowo opisać obecne zasady. Zgodnie z art. 210 ust. 1 Prawa ochrony środowiska warunkiem rozpatrzenia wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego jest wniesienie opłaty rejestracyjnej. Jej wysokość nie może przekroczyć 12 000 zł. Opłatę wnosi się również w przypadku zmiany pozwolenia zintegrowanego w związku z dokonaniem istotnych zmian w instalacji. W takim przypadku wynosi ona 50% opłaty rejestracyjnej, która byłaby wymagana przy wniosku o wydanie pozwolenia dla tej instalacji. (Prawo ochrony środowiska: art. 210 ust. 1, 3 i 3a).
Oznacza to, że nie każda zmiana pozwolenia zintegrowanego wiąże się obecnie z opłatą w wysokości 50%. Reguła 50% dotyczy zmiany pozwolenia związanej z istotną zmianą instalacji. Po wejściu w życie projektowanych przepisów wniosek dotyczący dostosowania instalacji do wymagań BAT, składany w trybie projektowanego art. 215, będzie wyłączony spod art. 210 niezależnie od tego, czy zmiana instalacji miałaby charakter istotny. To właśnie stanowi dodatkową korzyść finansową projektowanej regulacji.
Co, jeżeli przedsiębiorca uzna, że dostosowanie nie jest potrzebne?
Projekt przewiduje również możliwość przedstawienia przez prowadzącego instalację analizy potwierdzającej brak konieczności dostosowania instalacji do wymagań wynikających z konkluzji BAT. Analizę trzeba będzie przekazać organowi w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Jeżeli organ nie zgodzi się z wynikami analizy, wezwie prowadzącego instalację do złożenia wniosku o zmianę pozwolenia zintegrowanego w terminie roku od dnia doręczenia tego wezwania. Oznacza to, że przedstawienie analizy nie wyklucza późniejszego wezwania do złożenia wniosku o zmianę pozwolenia. Ostateczna ocena pozostaje po stronie organu. (Projekt ustawy: art. 1 pkt 2 – projektowany art. 215 ust. 1–2; uzasadnienie projektu)
Ile czasu na dostosowanie instalacji?
Jeżeli zostanie wydana decyzja o zmianie pozwolenia zintegrowanego, organ określi w niej termin dostosowania instalacji do nowych wymagań wynikających z decyzji. Co do zasady termin ten nie będzie mógł być dłuższy niż 4 lata od dnia publikacji konkluzji BAT w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Oznacza to, że czteroletni okres nie będzie liczony od dnia wydania decyzji zmieniającej pozwolenie, lecz od dnia publikacji odpowiednich konkluzji BAT. (Projekt ustawy: art. 1 pkt 2 – projektowany art. 215 ust. 4).
Jeżeli organ właściwy do wydania pozwolenia zezwoli na odstępstwo, o którym mowa w art. 204 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, projektowany art. 215 ust. 5 pozwoli mu określić późniejszy termin dostosowania instalacji do nowych wymagań. Odstępstwo jest możliwe w szczególnych przypadkach, gdy osiągnięcie granicznych wielkości emisyjnych prowadziłoby do nieproporcjonalnie wysokich kosztów w stosunku do korzyści dla środowiska, przy zachowaniu obowiązujących standardów emisyjnych, jeżeli mają zastosowanie. (Prawo ochrony środowiska: art. 204 ust. 2; projekt ustawy: art. 1 pkt 2 – projektowany art. 215 ust. 5).
Okresowe analizy pozwoleń zintegrowanych pozostają
Projektowana zmiana nie oznacza rezygnacji z okresowej analizy pozwoleń zintegrowanych. Obecnie organ dokonuje takiej analizy co najmniej raz na 5 lat, a także m.in. w przypadku zmiany oddziaływania instalacji na środowisko wskazującej na potrzebę zmiany pozwolenia albo zmiany najlepszych dostępnych technik pozwalającej na znaczne zmniejszenie emisji bez powodowania nadmiernych kosztów. Projektowane zmiany w art. 216 zachowują ten mechanizm, jednocześnie dostosowując go do nowej konstrukcji art. 215.
W trakcie okresowej analizy organ będzie:
- uwzględniał wszystkie konkluzje BAT opublikowane od czasu wydania pozwolenia albo dnia ostatniej analizy pozwolenia,
- mógł żądać od prowadzącego instalację informacji, w szczególności wyników monitorowania procesów technologicznych,
- oceniał zasadność dalszego obowiązywania odstępstwa, o którym mowa w art. 204 ust. 2 POŚ.
Organ będzie również informował prowadzącego instalację o rozpoczęciu analizy. Po jej zakończeniu wyniki analizy będą przekazywane prowadzącemu instalację oraz za pomocą środków komunikacji elektronicznej, ministrowi właściwemu do spraw klimatu albo podmiotowi, któremu minister może zlecić wykonywanie określonych zadań na podstawie art. 213 ust. 1 Prawa ochrony środowiska. (Projekt ustawy: art. 1 pkt 3 – projektowany art. 216 ust. 2 i 2a).
Zmiana dotyczy więc przede wszystkim usunięcia odrębnej analizy wykonywanej bezpośrednio po publikacji nowych konkluzji BAT, a nie likwidacji okresowej kontroli aktualności pozwolenia.
Zmiana właściwości organów w przypadku wybranych instalacji
Projekt przewiduje również uchylenie art. 378 ust. 2ab Prawa ochrony środowiska. Obecnie przepis ten przyznaje ministrowi właściwemu do spraw klimatu kompetencję do wydawania pozwoleń zintegrowanych dla:
- instalacji wchodzącej w skład obiektu energetyki jądrowej,
- instalacji regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego.
Projekt zakłada uchylenie tej właściwości i powrót do ogólnych zasad określonych w art. 378 ust. 1, 2 i 2a Prawa ochrony środowiska. W zależności od rodzaju instalacji i jej lokalizacji właściwym organem będzie odpowiednio starosta, regionalny dyrektor ochrony środowiska albo marszałek województwa. (Projekt ustawy: art. 1 pkt 4 – uchylenie art. 378 ust. 2ab).
Jak wskazano w uzasadnieniu, projektodawca uznaje, że organy właściwe na podstawie art. 378 ust. 1, 2 i 2a mają wieloletnie doświadczenie w wydawaniu pozwoleń zintegrowanych. Jednocześnie wskazano na kwestie logistyczne związane z prowadzeniem postępowań dotyczących instalacji zlokalizowanych np. w województwach pomorskim lub zachodniopomorskim (Uzasadnienie projektu).
Co przedsiębiorcy powinni zrobić już teraz?
Z punktu widzenia przedsiębiorców posiadających pozwolenia zintegrowane warto już teraz uporządkować sposób monitorowania publikowanych konkluzji BAT.
Przede wszystkim warto zestawić:
- datę wydania obowiązującego pozwolenia zintegrowanego,
- daty jego kolejnych zmian związanych z dostosowaniem instalacji do wymagań BAT,
- daty publikacji poszczególnych konkluzji BAT,
- zakres działalności objęty każdą z tych konkluzji,
- informacje dotyczące faktycznego funkcjonowania instalacji, w tym dane monitoringowe i technologiczne.
Pozwoli to szybciej ustalić, które konkluzje BAT powinny zostać uwzględnione w przyszłym wniosku lub analizie. Będzie to szczególnie ważne w przypadku przedsiębiorców, którzy po wejściu w życie nowych przepisów otrzymają wezwanie organu. W takim przypadku będą mieli 3 miesiące od dnia doręczenia wezwania na złożenie analizy potwierdzającej brak konieczności dostosowania instalacji albo rok na złożenie wniosku o zmianę pozwolenia.
W przypadku instalacji wymagających istotnych nakładów inwestycyjnych nie warto również czekać z przygotowaniami do momentu otrzymania decyzji zmieniającej pozwolenie. Projekt zakłada, że termin dostosowania instalacji będzie co do zasady określany w decyzji na okres nie dłuższy niż 4 lata od dnia publikacji konkluzji BAT. W przypadku udzielenia odstępstwa, o którym mowa w art. 204 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, organ będzie mógł określić późniejszy termin dostosowania instalacji.
Przepisy przejściowe
Dla przedsiębiorców istotny będzie przepis przejściowy. Projekt zakłada, że w przypadku konkluzji BAT opublikowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej przed dniem wejścia w życie nowelizacji zastosowanie znajdzie dotychczasowe brzmienie art. 215 Prawa ochrony środowiska. Oznacza to, że o zastosowaniu dotychczasowych albo nowych zasad decydować będzie data publikacji konkretnych konkluzji BAT. Jeżeli konkluzje zostaną opublikowane przed wejściem w życie nowelizacji, zastosowanie znajdą dotychczasowe zasady. Jeżeli natomiast zostaną opublikowane już po wejściu w życie ustawy, zastosowanie znajdzie projektowany art. 215 (Projekt ustawy: art. 4).
Projekt nie jest jeszcze obowiązującym prawem i może ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych. Zgodnie z informacjami opublikowanymi na stronie Sejmu projekt został wniesiony jako druk nr 3001, 11 sierpnia 2026 r. skierowano go do pierwszego czytania w Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, a 17 września 2026 r. odbyło się pierwsze czytanie w komisjach. Następnie przygotowano sprawozdanie komisji, które zostało oznaczone jako druk nr 3113. Zgodnie z projektem ustawa miałaby wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. (Status procesu legislacyjnego: Sejm RP; Projekt ustawy: art. 7).
Deregulacja, ale większa odpowiedzialność po stronie przedsiębiorcy
Projektowana zmiana upraszcza procedurę dostosowania pozwoleń zintegrowanych do nowych konkluzji BAT. Najważniejszą zmianą jest rezygnacja z obowiązkowej analizy pozwolenia przez organ bezpośrednio po publikacji konkluzji BAT. Nie oznacza to jednak ograniczenia obowiązku przestrzegania wymagań BAT. Obowiązek ten już obecnie wynika z art. 204 Prawa ochrony środowiska, a uzasadnienie projektu wskazuje, że prowadzący instalację jako podmiot profesjonalny powinien samodzielnie oceniać wymagania mające zastosowanie do prowadzonej działalności. W praktyce większe znaczenie będzie miała samodzielna i odpowiednio udokumentowana analiza przedsiębiorcy. Po publikacji konkluzji BAT powinien on ustalić, jakie wymagania mają zastosowanie do jego instalacji, uwzględnić również wcześniejsze właściwe konkluzje BAT i ocenić, czy konieczne jest złożenie wniosku o zmianę pozwolenia, czy możliwe jest wykazanie braku potrzeby dostosowania instalacji. Z perspektywy przedsiębiorcy projekt może oznaczać realne skrócenie procedury, możliwość wcześniejszego rozpoczęcia przygotowania inwestycji oraz brak opłaty rejestracyjnej w przypadku wniosków składanych w trybie projektowanego art. 215. Jednocześnie wymagać będzie sprawnego monitorowania zmian konkluzji BAT, odpowiedniego gromadzenia danych i przygotowywania dokumentacji potwierdzającej przyjęte stanowisko. Projektodawca wskazuje, że zasadniczym celem zmian jest przyspieszenie procedury zmiany pozwolenia w taki sposób, aby prowadzący instalację miał możliwie dużo czasu na przeprowadzenie inwestycji koniecznych do dostosowania instalacji do wymagań konkluzji BAT.
Źródła:
- Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3001
- Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3001
- Sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, druk nr 3113
- Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz.U. 2014 poz. 1169)
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2025 r. poz. 647)
- https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=3001