Jednym z istotnych elementów ograniczenia wpływu człowieka na klimat jest zmiana podejścia do budownictwa. Początkowo wysiłki skupiały się na ograniczaniu zapotrzebowania budynków na energię czy zwiększeniu udziału tej pochodzącej z odnawialnych źródeł energii. Obecnie kwestie budynków rozpatruje się w dużo szerszym kontekście obejmującym nie tylko zużycie energii czy wody oraz związane z nimi koszty, ale również innych zasobów, a także odpady czy środowisko wewnętrzne. Efekt wpływu na środowisko coraz częściej analizowany jest w całym cyklu życia, który w przypadku budynków przyjmuje się na poziomie 50 lat.
Standardy mające na celu efektywność energetyczną, komfort i zdrowie użytkowników oraz dbałość o środowisko naturalne są weryfikowane poprzez certyfikację wielokryterialną. Obecnie na rynku istnieje kilka komercyjnych certyfikatów budynkowych, z pośród których warto wymienić brytyjski BREEAM, amerykański LEED, również amerykański WEEL, francuski HQE czy pierwszy polski ZIELONY DOM. Poszczególne systemy certyfikacji różną się kryteriami oceny i procedurami, jedne skupiają się bardziej na efektywności energetycznej, inne na jakości środowiska wewnętrznego. Budownictwo zrównoważone rozpoczyna się od projektowania, dlatego inwestorzy już na etapie planowania inwestycji muszą zdecydować o jaki rodzaj certyfikatu będą się ubiegać. Najemcy i kupujący, który chcą korzystać z pomieszczeń wpisujących się w cele zrównoważonego rozwoju również muszą zdecydować, które aspekty są dla nich istotne. Wraz z rosnącą świadomością w zakresie zrównoważonego rozwoju posiadanie certyfikatu budynkowego będzie istotnym czynnikiem atrakcyjności obiektu. Jednak, ze względu na występujące pomiędzy poszczególnymi systemami certyfikacji różnice, trudno porównać ze sobą obiekty oceniane według różnych kryteriów. Pamiętać należy również o obowiązujących na terenie Unii Europejskiej normach i przepisach.
Ujednolicenie systemu do analizy zrównoważonego rozwoju budynków zaproponowała Komisja Europejska, która w 2020 r. uruchomiła system Level(s) – europejskie ramy na rzecz budownictwa zrównoważonego. Jest to unijny system wskaźników zrównoważonego charakteru budynków biurowych i mieszkalnych1, który poprzez uwzględnienie obowiązujących wymogów oraz jednolity język przyczyni się do osiągnięcia celów polityki ochrony środowiska. Dzięki powszechnej dostępności oraz jednoznacznym kryteriom pozwala również na porównywanie budynków. System Level(s) bazuje na trzech poziomach, które odpowiadają etapom realizacji przedsięwzięcia: projekt koncepcyjny (poziom 1), szczegółowy projekt i budowa (poziom 2) oraz etap wykonania (poziom 3).
System oparty jest na sześciu makrocelach określających kluczowe elementy dla budownictwa (energia, zużycie materiałów, gospodarka odpadami, woda, jakość powietrza wewnętrznego i ryzyka klimatyczne) oraz przypisanych do nich 16 wskaźnikach wraz z uproszczona metodyką oceny cyklu życia, które służą efektywności budynkowej:
- Emisje gazów cieplarnianych i zanieczyszczenie powietrza w całym cyklu życia budynków.
- Cykle życia materiałów zasobooszczędne i o obiegu zamkniętym
- Efektywne korzystanie z zasobów wodnych
- Zdrowe i wygodne pomieszczenia
- Przystosowywanie się do zmiany klimatu i odporność na tę zmianę
- Zoptymalizowane koszty i wartość w całym cyklu życia
Aby ocenić czynniki związane z wpływem budynku na środowisko oraz wskazać najistotniejsze obszary główne wskaźniki makrocelów 1, 2 i 3 uzupełnia pełna ocena cyklu życia budynku (LCA).
Sprawozdania przygotowywane w oparciu o system Level(s) zawierają kluczowe dane związane z efektywności budynku w pięciu kategoriach:
- Zużycie energii i wody – obliczane i monitorowane zużycie mediów, koszty z nimi związane oraz emisje ekwiwalentu CO2 z nimi powiązane,
- Elementy budynków i materiały – ilościowe zestawienie materiałów projektowe i powykonawcze, powiązane z nimi koszty oraz emisje ekwiwalentu CO2, szacunki dotyczące okresu użytkowania,
- Projekty i struktury budynku – cechy dotyczące zdolności przystosowania, cechy dotyczące rozbiórki oraz koszty z nimi powiązane,
- Plany utrzymania – cykle związane z utrzymaniem budynku i wymianą elementów oraz koszty z nimi związane,
- Środowisko w pomieszczeniach – obliczane i monitorowane wskaźniki wentylacji, emisje z wyrobów budowlanych, monitorowanie jakości powietrza, obliczane i monitorowane warunki termiczne, warunki komfortu oświetlania i widoczności oraz poziomy hałasu i warunki komfortu akustycznego.
Źródła:
- Dodd N., Donatello S. i Cordella M. 2021. Level(s) – wspólny unijny system głównych wskaźników zrównoważonego charakteru budynków biurowych i mieszkalnych, Podręcznik użytkownika nr 1: Wprowadzenie do wspólnego systemu Level(s).