Marek Lulek
Główny inżynier ekolog
Ocena założeń zaktualizowanego Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu
17 grudnia 2025 r. odbyła się konferencja prasowa Ministerstwa Energii, na której zaprezentowano zaktualizowany Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK). Dokument ten nie tylko porządkuje cele do 2030 roku, ale też rysuje mapę transformacji aż do 2040 roku. Polska jako ostatni kraj Unii Europejskiej przedstawiła ten dokument. Konieczność opracowania i aktualizacji KPEiK wynika z rozporządzenia UE 2018/1999 (9), które ustanawia system zarządzania unią energetyczną i klimatem. Plan ten musi być regularnie aktualizowany, aby zapewnić spójność krajowych działań z celami UE i umożliwić finansowanie oraz monitorowanie postępów.
W warunkach zaostrzonych unijnych celów klimatycznych oraz rosnących kosztów emisji CO₂ plan ma znaczenie wykraczające poza sferę deklaratywną. Od jego realności zależą bowiem: poziom cen energii, konkurencyjność przemysłu, dostęp do środków unijnych oraz ryzyko sankcji regulacyjnych.
Zaprezentowana aktualizacja KPEiK opiera się na dwóch wariantach: scenariuszu bazowym (WEM – with existing measures, dosłownie „z istniejącymi środkami”) oraz scenariuszu ambitnym (WAM – with additional measures, dosłownie „z dodatkowymi środkami”). Różnice pomiędzy nimi są istotne zarówno ilościowo, jak i systemowo. Unia Europejska przyjęła na 2030 r. kluczowe cele zbiorcze, uwzględniające między innymi: redukcję emisji gazów cieplarnianych o co najmniej 55% względem 1990 r. (1), udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto minimum 42,5% (cel aspiracyjny to 45%) (2) oraz poprawę efektywności energetycznej o 11,7% względem prognoz referencyjnych (3).
Polska startuje z relatywnie trudnej pozycji wyjściowej. Udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto w 2024 r. wyniósł 17,7% (4), udział OZE w produkcji energii elektrycznej w 2024 r. był na poziomie ok. 30%, natomiast całkowite emisje gazów cieplarnianych w 2023 r. (brak jeszcze danych za 2024 r.) wyniosły ok. 348 Mt CO₂e (bez LULUCF, czyli bez uwzględnienia pochłaniania/emisji z lasów i gruntów), co w porównaniu do bazowego 1990 r. (476 Mt CO₂e), oznacza spadek o 27% (5).
Zaprezentowany w krajowym planie scenariusz WEM to kontynuacja obecnych polityk. Zakłada on realizację wyłącznie środków już przyjętych prawnie lub programowo. Obejmuje między innymi obowiązujące systemy wsparcia OZE, aktualne tempo termomodernizacji budynków oraz brak zasadniczych zmian w planowaniu przestrzennym dla lądowej energetyki wiatrowej (6). Kluczowe wskaźniki scenariusza WEM (2030) to: udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto 30%, udział OZE w elektroenergetyce 51,6%, moc zainstalowana w fotowoltaice 30,5 GW, lądowej energetyce wiatrowej 15,8 GW, morskiej energetyce wiatrowej 5,9 GW, redukcja emisji gazów cieplarnianych względem 1990 r. o 43% oraz redukcja zużycia energii finalnej o 2,8 %.
Scenariusz WEM jest najbardziej realistyczny wykonawczo, lecz nie zapewnia realizacji celów wynikających z dyrektyw o odnawialnych źródłach energii (RED III) i efektywności energetycznej (EED). W szczególności Polska nie osiąga wymaganego udziału OZE oraz nie wypełnia krajowego celu redukcyjnego w sektorach nie objętym systemem handlu do emisji gazów cieplarnianych (non-ETS (7)). Konsekwencją może być uruchomienie procedury naruszeniowej ze strony Komisji Europejskiej, konieczność zakupu transferów statystycznych OZE oraz wyższa ekspozycja gospodarki na koszty systemu EU ETS i przyszłego ETS2 (8).
Z kolei scenariusz WAM zakłada wdrożenie dodatkowych instrumentów politycznych i finansowych umożliwiających pełną zgodność z pakietem „Fit for 55”. Kluczowymi wskaźnikami dla scenariusza WAM (perspektywa 2030 r.) są udział OZE w końcowym zużyciu energii brutto 32%, udział OZE w elektroenergetyce 68,9% i redukcja emisji gazów cieplarnianych o 55–57% względem 1990 r. Ponadto zakłada się, że moc zainstalowana w fotowoltaice wyniesie 2,4 GW w energetyce wiatrowej na lądzie - 6,5 GW, w energetyce wiatrowej na morzu - 5,9 GW. Przewiduje się, że liczba zarejestrowanych pojazdów elektrycznych i hybrydowych typu plug-in wyniesie ok. 800 tys. sztuk (6). Nakłady inwestycyjne w tym scenariuszu szacowane są na 1 128 mld zł w latach 2026-2030 Największą pozycję w tych wydatkach stanowią: sektor energetyczny (produkcja i dystrybucja energii elektrycznej): 486 mld zł, transport: 207 mld zł oraz gospodarstwa domowe: 99 mld zł. Z punktu widzenia technologicznego scenariusz WAM jest w pełni wykonalny. Główną barierą pozostaje zdolność instytucjonalna państwa oraz stabilność otoczenia regulacyjnego.
Omówione powyżej wersje planu wskazują na najbardziej prawdopodobny wariant, czyli scenariusz hybrydowy, w którym Polska formalnie deklaruje WAM, lecz operacyjnie realizuje go selektywnie w obszarach elektroenergetyki, instalacji PV i farm wiatrowych na morzu, opóźniając transformację w budynkach i transporcie.
Podsumowanie
KPEiK jest dokumentem, który realnie determinuje koszty energii i tempo modernizacji gospodarki. Scenariusz WEM minimalizuje ryzyko krótkoterminowe, lecz generuje istotne koszty długoterminowe. Scenariusz WAM jest z kolei trudniejszy politycznie i administracyjnie, ale zgodny z interesem gospodarczym Polski oraz logiką unijnej polityki klimatycznej. Opóźnianie wdrożenia ambitnych działań w latach 2026–2027 tylko zwiększy koszty transformacji po 2030 r. i ograniczy pole manewru negocjacyjnego wobec Komisji Europejskiej. Z tego punktu widzenia selektywna, lecz szybka implementacja elementów scenariusza WAM jest racjonalnym minimum.
Przypisy:
(1) Rozporządzenie (UE) 2021/1119 – Europejskie Prawo Klimatyczne.
(2) Dyrektywa (UE) 2023/2413 (RED III).
(3) Dyrektywa (UE) 2023/1791 (EED).
(4) Główny Urząd Statystyczny - „Energy from renewable sources in 2024”.
(5) eea.europa.eu - „Total greenhouse gas emissions (without LULUCF)/Poland
(6) Projekt aktualizacji KPEiK – wersja robocza Ministerstwa Klimatu i Środowiska
(7) Rozporządzenie (UE) 2018/842 (ESR).
(8) Dyrektywa (UE) 2023/959 (EU ETS i ETS2).
(9) Rozporządzenie UE 2018/1999