Paulina Tomaszewska
Inżynier ekolog
Rewolucja w przyłączeniach do sieci: Co zmienia nowelizacja Prawa energetycznego z 2026 roku?
30 kwietnia 2026 r. weszła w życie nowelizacja Prawa energetycznego wprowadzona ustawą z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja obejmuje szeroki zakres zagadnień związanych z funkcjonowaniem rynku energii elektrycznej, szczególne znaczenie dla inwestorów mają nowe regulacje dotyczące procesu przyłączania do sieci elektroenergetycznych. Obejmują one m.in. krótszy okres ważności warunków przyłączenia, mechanizmy wygaszania umów przyłączeniowych, nowe opłaty i zabezpieczenia finansowe oraz rozwiązania wspierające rozwój magazynów energii i projektów realizowanych w formule cable poolingu. Nowe przepisy wychodzą naprzeciw narastającym wyzwaniom związanym z ograniczoną dostępnością mocy przyłączeniowych dla nowych inwestycji energetycznych. W ostatnich latach operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych wielokrotnie wskazywali, że znaczna część dostępnych zdolności przyłączeniowych pozostaje zarezerwowana dla projektów, które pomimo uzyskania warunków przyłączenia lub zawarcia umów przyłączeniowych nie są realizowane. Jednocześnie rozwój odnawialnych źródeł energii, magazynów energii oraz nowych odbiorców przemysłowych wymaga coraz bardziej efektywnego wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej. W odpowiedzi na te wyzwania wprowadzono szereg instrumentów mających usprawnić proces przyłączeniowy, ograniczyć zjawisko blokowania mocy przyłączeniowych oraz zwiększyć dostępność sieci dla nowych inwestycji energetycznych.
Elastyczne i konfigurowalne umowy przyłączeniowe
Jedną z bardziej interesujących zmian jest wprowadzenie do słownika ustawowego dwóch nowych pojęć: elastycznej umowy o przyłączenie do sieci oraz konfigurowalnej umowy o przyłączenie do sieci. Zgodnie z dodanym art. 3 pkt. 11l ustawy elastyczna umowa o przyłączenie do sieci oznacza umowę zawierającą postanowienia dotyczące ograniczenia wprowadzania energii elektrycznej do sieci lub poboru energii elektrycznej z tej sieci. Natomiast konfigurowalna umowa o przyłączenie do sieci, zdefiniowana w art. 3 pkt 11m, przewiduje ograniczenia uzależnione od zastosowanej technologii wytwarzania lub poboru energii, które mogą zmieniać się w czasie i być powiązane z określonymi parametrami pracy sieci lub zdefiniowanymi zdarzeniami związanymi z jej funkcjonowaniem. Wprowadzenie tych definicji należy postrzegać jako próbę odejścia od tradycyjnego modelu przyłączeń, w którym inwestor otrzymywał albo pełny dostęp do sieci albo decyzję odmowną. Nowe rozwiązania mogą umożliwić przyłączanie instalacji także w sytuacjach, gdy operator nie dysponuje wystarczającymi zdolnościami sieciowymi do zapewnienia pełnej dostępności mocy przez cały czas funkcjonowania obiektu. W praktyce może to zwiększyć możliwości przyłączania nowych źródeł odnawialnych oraz magazynów energii na obszarach, gdzie sieć jest już w znacznym stopniu wykorzystana (art. 3 pkt 11l–11m ustawy – Prawo energetyczne).
Koniec „wiecznych” umów przyłączeniowych
Najdalej idące zmiany zostały wprowadzone w art. 7 Prawa energetycznego. Nowelizacja dodaje ustępy 2a–2j, które wprowadzają mechanizm automatycznego wygaszania umów przyłączeniowych w przypadku nieosiągnięcia określonego etapu zaawansowania inwestycji. Zgodnie z art. 7 ust. 2a ustawy umowa o przyłączenie, elastyczna umowa o przyłączenie do sieci albo konfigurowalna umowa o przyłączenie do sieci dotycząca instalacji lub sieci przyłączanej do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym wyższym niż 1 kV wygasa z mocy prawa, jeżeli podmiot przyłączany nie zawiadomi operatora o uzyskaniu wymaganych decyzji o pozwoleniu na budowę w terminach określonych w ustawie. W przypadku większości instalacji, w tym instalacji fotowoltaicznych, magazynów energii oraz urządzeń odbiorczych, termin ten wynosi 24 miesiące od dnia zawarcia umowy. Dla instalacji wiatrowych oraz instalacji wykorzystujących biogaz został on wydłużony do 36 miesięcy, natomiast dla infrastruktury służącej zasilaniu kolejowej sieci trakcyjnej lub sterowaniu ruchem kolejowym wynosi 60 miesięcy.
W odniesieniu do instalacji fotowoltaicznych ustawodawca wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, obejmującego elementy niezbędne do realizacji co najmniej 80% mocy zainstalowanej elektrycznej objętej umową. Analogiczne wymagania dotyczą magazynów energii wykorzystujących bateryjne zasobniki energii, przy czym w tym przypadku próg 80% odnosi się zarówno do mocy zainstalowanej elektrycznej, jak i pojemności magazynu. W przypadku urządzeń odbiorczych wymagane jest uzyskanie pozwolenia na budowę w zakresie niezbędnym do realizacji co najmniej 50% mocy objętej umową. W praktyce nowe przepisy mają ograniczyć możliwość wieloletniego utrzymywania umów przyłączeniowych dla projektów, które nie przechodzą do etapu realizacji i przyspieszyć uwalnianie zdolności przyłączeniowych dla nowych inwestycji (art. 7 ust. 2a–2j ustawy – Prawo energetyczne).
Kiedy umowa nie wygaśnie?
Nowe przepisy przewidują szereg okoliczności, które mogą uchronić inwestora przed wygaśnięciem umowy przyłączeniowej pomimo niedotrzymania ustawowych terminów. Zgodnie z art. 7 ust. 2b ustawy umowa nie wygasa z mocy prawa, jeżeli podmiot przyłączany nie spełnił wymagań określonych w art. 7 ust. 2a z przyczyn od niego niezależnych. Do takich sytuacji zaliczono m.in. klęski żywiołowe, działania wojenne, akty terrorystyczne, embarga, ustanowienie stref ochronnych związanych z obronnością państwa, zakłócenia globalnych lub lokalnych łańcuchów dostaw oraz przewlekłość postępowań administracyjnych, pod warunkiem dochowania przez inwestora należytej staranności. W takim przypadku inwestor jest zobowiązany do poinformowania operatora o wystąpieniu tych okoliczności oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających ich zaistnienie. Powinien również wskazać okres potrzebny do spełnienia wymagań określonych w art. 7 ust. 2a, który może zostać wydłużony maksymalnie o 24 miesiące.
Niezależnie od tego nowelizacja umożliwia również jednokrotne wydłużenie terminów o okres nie dłuższy niż 24 miesiące. Warunkiem skorzystania z tego rozwiązania jest złożenie stosownego wniosku przed upływem ustawowego terminu oraz wniesienie dodatkowego zabezpieczenia wykonania zobowiązań wynikających z warunków przyłączenia do sieci w wysokości 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej, jednak nie więcej niż 12 mln zł. Rozwiązania te mają ograniczyć ryzyko utraty przyłączenia z przyczyn pozostających poza kontrolą inwestora, przy jednoczesnym zachowaniu zasady, że dostęp do zdolności przyłączeniowych powinien być utrzymywany przede wszystkim dla projektów rzeczywiście realizowanych (art. 7 ust. 2b–2i ustawy – Prawo energetyczne).
Nowa opłata za złożenie wniosku o warunki przyłączenia
Istotną nowością jest wprowadzenie opłaty za złożenie wniosku o określenie warunków przyłączenia. Nie zastępuje ona funkcjonującej zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie, lecz stanowi dodatkową, bezzwrotną opłatę pobieraną na etapie składania wniosku. Zgodnie z art. 7 ust. 8b¹ ustawy podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej o napięciu wyższym niż 1 kV wnosi opłatę w wysokości 1 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej we wniosku, jednak nie więcej niż 100 tys. zł. Jak wynika z art. 7 ust. 8b², opłata jest pobierana odrębnie dla każdego miejsca przyłączenia i nie podlega zwrotowi. W praktyce oznacza to, że inwestorzy wskazujący kilka wariantów przyłączenia muszą liczyć się z koniecznością wniesienia opłaty dla każdego z nich. Jak wskazuje PSE, dotyczy to również przyłączy rezerwowych oraz różnych poziomów napięcia rozpatrywanych dla tej samej lokalizacji. Oznacza to, że inwestor wskazujący trzy potencjalne miejsca przyłączenia będzie zobowiązany do wniesienia opłaty trzykrotnie. Nowe regulacje obejmują również część wniosków złożonych przed wejściem w życie ustawy. W przypadku wniosków, dla których do 30 kwietnia 2026 r. nie zostały jeszcze określone warunki przyłączenia, inwestor jest zobowiązany do wniesienia opłaty w terminie 60 dni od wejścia w życie nowych przepisów. Brak wpłaty skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Wprowadzenie opłaty ma ograniczyć składanie dużej liczby alternatywnych wniosków wyłącznie w celu rezerwowania potencjalnych mocy przyłączeniowych oraz zwiększyć dostępność sieci dla projektów rzeczywiście przygotowanych do realizacji (art. 7 ust. 8b¹–8b² ustawy – Prawo energetyczne; prezentacja PSE „Zmiany w procesie przyłączeniowym wynikające z nowelizacji ustawy Prawo energetyczne (UC84)”, maj 2026 r.).
Wyższe zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie
Nowelizacja również zwiększa wysokość zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie. Od 30 kwietnia 2026 r. wynosi ona 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej wskazanej we wniosku, przy czym maksymalny limit został podniesiony z 3 mln zł do 6 mln zł. Z perspektywy inwestorów jest to jedna z najbardziej odczuwalnych zmian finansowych wprowadzonej nowelizacji. Wyższa zaliczka ma ograniczyć składanie wniosków dotyczących projektów nieprzygotowanych do realizacji oraz zmniejszyć zjawisko długotrwałego blokowania zdolności przyłączeniowych przez inwestycje pozostające jedynie na etapie koncepcyjnym. Jak wynika z prezentacji Polskich Sieci Elektroenergetycznych, w przypadku wniosków składanych od 30 kwietnia 2026 r. zaliczkę należy wnieść w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jej niewniesienie skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Konsekwencje braku wpłaty nie ograniczają się jednak wyłącznie do nowych wniosków. W niektórych przypadkach dotyczących warunków przyłączenia wydanych przed wejściem w życie nowelizacji inwestorzy mogą zostać zobowiązani do wniesienia lub uzupełnienia zaliczki do poziomu wynikającego z nowych przepisów. Brak wpłaty w wymaganym terminie może wówczas skutkować utratą ważności warunków przyłączenia (art. 7 ust. 8a–8b ustawy – Prawo energetyczne; prezentacja PSE „Zmiany w procesie przyłączeniowym wynikające z nowelizacji ustawy Prawo energetyczne (UC84)”).
Co z projektami, które już posiadają warunki przyłączenia?
Szczególne znaczenie dla rynku mają przepisy przejściowe dotyczące warunków przyłączenia wydanych przed wejściem w życie nowelizacji. Jak wynika z materiałów informacyjnych Polskich Sieci Elektroenergetycznych, obowiązek wniesienia lub uzupełnienia zaliczki może objąć projekty, dla których warunki przyłączenia zostały wydane przed 30 kwietnia 2026 r., ale nie zawarto jeszcze umowy o przyłączenie, a termin ważności warunków upływa później niż 6 miesięcy od wejścia w życie nowych przepisów. W takim przypadku inwestor będzie zobowiązany do uzupełnienia zaliczki do poziomu wynikającego z nowych regulacji, tj. 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej, jednak nie więcej niż 6 mln zł. PSE podkreśla, że niewniesienie wymaganej zaliczki skutkuje utratą ważności warunków przyłączenia. Jednocześnie operator zwraca uwagę na możliwe rozbieżności interpretacyjne dotyczące przepisów przejściowych i rekomenduje dokonanie wpłat nie później niż do 30 października 2026 r. Dla wielu inwestorów posiadających rozbudowane portfele projektów OZE może to oznaczać konieczność szybkiej weryfikacji posiadanych warunków przyłączenia i zabezpieczenia dodatkowych środków finansowych (prezentacja PSE „Zmiany w procesie przyłączeniowym wynikające z nowelizacji ustawy Prawo energetyczne (UC84)”).
Krótszy okres ważności warunków przyłączenia
Nowelizacja skraca również okres ważności warunków przyłączenia wydawanych dla nowych projektów. W przypadku warunków przyłączenia wydanych od 30 kwietnia 2026 r. będą one co do zasady ważne przez 1 rok zamiast dotychczasowych 2 lat. Wyjątek stanowią warunki przyłączenia wydawane dla infrastruktury kolejowej, które zachowują 2-letni okres ważności, a także dla morskich farm wiatrowych oraz obiektów energetyki jądrowej, dla których okres ważności wynosi 10 lat. Zmiana ta ma istotne znaczenie dla inwestorów, ponieważ skraca czas na podjęcie decyzji o zawarciu umowy o przyłączenie i dalszym rozwijaniu projektu. W praktyce oznacza to konieczność szybszego przygotowania dokumentacji, zabezpieczenia finansowania oraz potwierdzenia wykonalności inwestycji. Celem nowych regulacji jest ograniczenie długotrwałego rezerwowania zdolności przyłączeniowych przez projekty, które nie przechodzą do kolejnych etapów realizacji, oraz szybsze uwalnianie mocy dla nowych inwestycji (art. 7 ust. 8i ustawy – Prawo energetyczne; prezentacja PSE „Zmiany w procesie przyłączeniowym wynikające z nowelizacji ustawy Prawo energetyczne (UC84)”).
Zabezpieczenie wykonania zobowiązań wynikających z umowy
Nowelizacja wprowadza również obowiązek ustanowienia zabezpieczenia wykonania zobowiązań wynikających z umowy przyłączeniowej. Rozwiązanie to ma zwiększyć prawdopodobieństwo realizacji projektów, które uzyskały dostęp do sieci oraz ograniczyć blokowanie zdolności przyłączeniowych przez przedsięwzięcia pozbawione realnych perspektyw realizacji. Zgodnie z art. 7 ust. 8c¹ ustawy wysokość zabezpieczenia wynosi 30 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej do poziomu 100 MW oraz 60 zł za każdy kilowat mocy przyłączeniowej przekraczającej tę wartość. Maksymalna wysokość zabezpieczenia została określona na poziomie 12 mln zł.
W przypadku podmiotów posiadających już moc przyłączeniową zabezpieczenie jest składane wyłącznie w odniesieniu do przyrostu tej mocy. Zabezpieczenie może przybrać formę kaucji, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej lub poręczenia spółki. Należy je wnieść nie później niż w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy o przyłączenie, pod rygorem jej wygaśnięcia z mocy prawa. Przepisy przewidują również szczegółowe zasady zwrotu zabezpieczenia. Może ono zostać zwrócone m.in. po wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy przyłączeniowej, rezygnacji z warunków przyłączenia lub w określonych przypadkach rozwiązania umowy. Nie w każdym przypadku inwestor odzyska jednak całość wniesionych środków. Przedsiębiorstwo energetyczne może zatrzymać część lub całość zabezpieczenia, jeżeli inwestor zrezygnuje z realizacji projektu na późniejszym etapie lub nie wywiąże się z obowiązków wynikających z przepisów. Dodatkowo zabezpieczenie wniesione w formie kaucji może zostać zaliczone na poczet opłaty za przyłączenie do sieci (art. 7 ust. 8c¹–8c¹¹ ustawy – Prawo energetyczne).
Wspólne przyłączenie instalacji i magazynów energii
Jedną z istotnych zmian wprowadzonych przez nowelizację ustawy są nowe zasady współdzielenia infrastruktury przyłączeniowej. Od 30 kwietnia 2026 r. do jednego miejsca przyłączenia można podłączyć dwie lub więcej instalacji wytwórczych, dwa lub więcej magazynów energii albo instalacje wytwórcze i magazyny energii. Rozwiązanie to wpisuje się w rozwój projektów realizowanych w formule cable poolingu, pozwalającej na bardziej efektywne wykorzystanie istniejących przyłączy.
Nowe przepisy przewidują także ułatwienia dla inwestorów, którzy chcą rozbudować istniejące projekty o dodatkowe źródła wytwórcze lub magazyny energii. Jeżeli dodanie kolejnego źródła lub magazynu energii nie wiąże się ze zwiększeniem dotychczasowej mocy przyłączeniowej, inwestor nie musi ponownie wnosić zaliczki na poczet opłaty za przyłączenie. Uproszczono również procedurę oceny wpływu inwestycji na sieć. W określonych przypadkach zakres ekspertyzy zostanie ograniczony do sprawdzenia możliwości utrzymania wymaganych parametrów pracy sieci, bez konieczności przeprowadzania pełnej analizy rozpływów mocy. Jak wskazuje PSE, rozwiązania te mogą znacząco ułatwić rozwój projektów łączących odnawialne źródła energii z magazynami energii, a także zwiększyć efektywność wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej. Dla inwestorów oznacza to nie tylko uproszczenie procedur, ale również ograniczenie części kosztów związanych z rozbudową już przyłączonych instalacji (art. 7 ust. 1f–1i ustawy – Prawo energetyczne; prezentacja PSE „Zmiany w procesie przyłączeniowym wynikające z nowelizacji ustawy Prawo energetyczne (UC84)”).
Cyfryzacja procesu przyłączeniowego
Nowelizacja przewiduje również dalszą cyfryzację procedur przyłączeniowych. Operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych obsługujący co najmniej 100 tys. odbiorców zostaną zobowiązani do prowadzenia ogólnodostępnych systemów informatycznych umożliwiających elektroniczne składanie wniosków o określenie warunków przyłączenia, śledzenie postępu spraw oraz dostęp do najważniejszych informacji związanych z procesem przyłączeniowym. Nowe rozwiązania mają zwiększyć przejrzystość procedur i ułatwić inwestorom monitorowanie statusu prowadzonych postępowań. Zgodnie z przepisami operatorzy będą również zobowiązani do regularnego przekazywania informacji o postępach rozpatrywania wniosku oraz aktualizowania tych danych co najmniej raz na trzy miesiące (art. 7 ust. 3a¹–3a⁶ ustawy – Prawo energetyczne).
Podsumowanie
Zmiany Prawa Energetycznego wprowadzone ustawą z 13 marca 2026 r. stanowią jedną z największych reform procesu przyłączania do sieci elektroenergetycznych w ostatnich latach. Nowe przepisy mają przede wszystkim ograniczyć zjawisko blokowania mocy przyłączeniowych, zwiększyć efektywność wykorzystania istniejącej infrastruktury sieciowej oraz promować projekty rzeczywiście przygotowane do realizacji. Dla inwestorów oznacza to wyższe koszty wejścia do procesu przyłączeniowego, nowe obowiązki związane z utrzymaniem warunków i umów przyłączeniowych oraz konieczność bardziej zaawansowanego przygotowania projektów już na wczesnym etapie ich rozwoju.
Jednocześnie reforma wprowadza rozwiązania, które mogą ułatwić rozwój magazynów energii, projektów realizowanych w formule cable poolingu oraz inwestycji wykorzystujących istniejącą infrastrukturę sieciową. Zarówno przepisy ustawy, jak i materiały przedstawione przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne pokazują, że celem reformy jest nie tylko uporządkowanie procesu przyłączeniowego, ale przede wszystkim uwolnienie zdolności przyłączeniowych zajmowanych przez projekty, które nie przechodzą do etapu realizacji. Ocena skuteczności wprowadzonych rozwiązań będzie jednak możliwa dopiero po kilku latach ich funkcjonowania. Dopiero praktyka operatorów systemów elektroenergetycznych oraz reakcja rynku pokażą, czy reforma rzeczywiście przełoży się na sprawniejsze wykorzystanie infrastruktury sieciowej i szybszy rozwój inwestycji niezbędnych dla transformacji energetycznej.
Źródła:
USTAWA z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 516)
Prezentacja PSE „Zmiany w procesie przyłączeniowym wynikające z nowelizacji ustawy Prawo energetyczne (UC84)” maj 2026 r. - https://www.pse.pl/-/zmiany-w-procesie-przylaczeniowym-prezentacja