Taksonomia UE: integralny element finansowania i decyzji biznesowych

Sandra Wyborska

Ekspertka ds. polityki ekologicznej, ESG i Taksonomii

Taksonomia UE: integralny element finansowania i decyzji biznesowych

Taksonomia UE od kilku lat stanowi istotny element europejskich ram zrównoważonych finansów. Nie zmienia to jednak faktu, że jej znaczenie najmocniej ujawnia się dziś w praktyce – w sposobie oceny inwestycji, przygotowania danych oraz relacjach między przedsiębiorstwami, a instytucjami finansowymi. Coraz wyraźniej wpływa również na sposób podejmowania decyzji biznesowych.

Z perspektywy instytucji finansowych taksonomia nie jest już wyłącznie punktem odniesienia regulacyjnego, lecz elementem obowiązkowego raportowania oraz analizy portfela aktywów finansowych. To właśnie dlatego jej znaczenie stopniowo obejmuje coraz szerszy obszar rynku, przede wszystkim poprzez mechanizm finansowania.

Taksonomia to nie etykieta „zielonej” działalności

Taksonomia UE to unijny system klasyfikacji działalności gospodarczych, który pozwala ocenić, czy dana działalność może zostać uznana za zrównoważoną środowiskowo. Podstawę prawną stanowi Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje ⁱ.

Kluczowe znaczenie ma fakt, że taksonomia nie opiera się na deklaracjach podmiotów, lecz na czteroelementowym teście zgodności, który pozwala na weryfikację:

1. istotnego wkładu w realizację jednego z celów środowiskowych,
2. braku istotnych szkód dla pozostałych celów (zasada DNSH[i]ⁱ),
3. spełnienia minimalnych gwarancji,
4. zgodności z technicznymi kryteriami kwalifikacji.

O zgodności nie decyduje więc to, czy inwestycja „wydaje się zielona”, lecz to, czy możliwe jest wykazanie spełnienia wszystkich wymogów, na podstawie danych, parametrów technicznych i dokumentacji, ujętych w przepisach unijnych.

Najbardziej wymagającym elementem jest zasada DNSH (ang. Do No Significant Harm). Weryfikacja tych wymogów opiera się zazwyczaj na dokumentacji środowiskowej, w tym decyzjach administracyjnych, analizach oddziaływania na środowisko oraz innych opracowaniach technicznych. Jej ocena wymaga odniesienia do konkretnych wymogów sektorowych, takich jak wpływ na:

• bioróżnorodność,
• gospodarkę wodno-ściekową,
• emisje,
• czy sposób postępowania z odpadami.

W praktyce oznacza to konieczność analizy dokumentacji środowiskowej oraz decyzji administracyjnych, a także posiadania konkretnych planów, procedur i polityk, obejmujących m.in. sposób gospodarowania odpadami, recykling i oraz inne aspekty środowiskowe. Sama ogólna ocena inwestycji nie jest wystarczająca – niezbędne jest wykazanie, w oparciu o dane i dokumentację, że działalność nie powoduje istotnych negatywnych oddziaływań na środowisko, a tym samym na życie człowieka.

Dla banków to obowiązek, nie wybór

Aby właściwie zrozumieć znaczenie taksonomii, konieczne jest rozróżnienie podejścia do raportowania w zależności od rodzaju podmiotu.

Przedsiębiorstwa niefinansowe raportują udział działalności kwalifikującej się i zgodnej z taksonomią w swoich przychodach, nakładach inwestycyjnych i kosztach operacyjnych. Instytucje finansowe stosują natomiast odrębne wskaźniki, odnoszące się do struktury ich aktywów finansowych.

W przypadku banków kluczowym wskaźnikiem jest GAR (ang. Green Asset Ratio). Wskaźnik ten liczony jest w odniesieniu do wybranych kategorii ekspozycji, co oznacza, że nie obejmuje całego bilansu banku, lecz jego określoną część zgodnie z wymogami regulacyjnymi[ii]ⁱ.

Konstrukcja tego wskaźnika opiera się na:

• danych przekazywanych przez klientów,
• przypisaniu ekspozycji do konkretnych działalności,
• uwzględnieniu działalności spełniających kryteria kwalifikowalności do taksonomii i zgodności z nią.

Przekłada się to bezpośrednio na sposób analizy klientów oraz zakres informacji wymaganych w procesie finansowania, w tym na zapotrzebowania na nowe dane wynikające z regulacji UE.

Taksonomia w raportowaniu – co oznacza dla firm?

Z punktu widzenia przedsiębiorstw niefinansowych taksonomia oznacza konieczność przeprowadzenia wieloetapowej analizy działalności inwestycji.

Proces ten obejmuje:

1. Identyfikację działalności kwalifikujących się do taksonomii,
2. Przypisanie przychodów, nakładów inwestycyjnych i kosztów operacyjnych do tych działalności,
3. Weryfikację spełnienia kryteriów technicznych,
4. Ocenę zgodności z zasadą DNSH,
5. Ocenę spełnienia minimalnych gwarancji.

Oznacza to również konieczność przygotowania danych i dokumentacji w sposób zapewniający ich spójność, przejrzystość oraz możliwość wykorzystania nie tylko na potrzeby samego raportowania, lecz także jego późniejszej weryfikacji.

Kluczowe wyzwanie polega na tym, że poziom analizy często schodzi do poziomu pojedynczych projektów lub instalacji, a nie całych sektorów działalności. W efekcie nawet działalność potencjalnie „zielona” może nie zostać uznana za zgodną, jeśli nie spełni wszystkich wymogów regulacyjnych.

Jak taksonomia zmienia ocenę inwestycji?

Najbardziej praktyczny wpływ taksonomii widoczny jest w procesie oceny inwestycji.

Z punktu widzenia instytucji finansowej analiza projektu obejmuje nie tylko jego opłacalność ekonomiczną, lecz również ocenę zgodności z wymogami taksonomii. Oznacza to konieczność ustalenia, czy finansowana inwestycja mieści się w zakresie odpowiedniej działalności, spełnia techniczne kryteria kwalifikacji oraz pozostaje zgodna z zasadą DNSH.

Proces ten obejmuje:

1. Przypisanie inwestycji do konkretnej działalności,
2. Weryfikację spełnienia kryteriów technicznych,
3. Ocenę zgodności z zasadą DNSH,
4. Analizę dokumentacji technicznej i środowiskowej
5. Ocenę spełnienia minimalnych gwarancji – w zakresie właściwym dla oceny działalności klienta.

Wymaga to połączenia wiedzy technicznej, środowiskowej i regulacyjnej.

Dobrym przykładem na zobrazowanie tego podejścia są inwestycje w odnawialne źródła energii. Choć intuicyjnie są one kojarzone z działalnością zgodną z taksonomią, w rzeczywistości wymagają potwierdzenia spełnienia określonych warunków, np. w zakresie wpływu zmian klimatu na instalację lub innych uwarunkowań środowiskowych Sama kwalifikacja projektu jako inwestycji „zielonej” nie jest więc wystarczająca.

Jeszcze bardziej złożona jest ocena inwestycji dotyczących budynków, gdzie kluczowe znaczenie ma nie tyle sam charakter projektu, ile możliwość wykazania konkretnego efektu energetycznego, np. odpowiedniego poziomu redukcji zużycia energii. Wymaga to zazwyczaj oparcia się na audycie energetycznym, świadectwa charakterystyki energetycznej lub innych danych technicznych.

W konsekwencji ocena zgodności z taksonomią staje się jednym z elementów szerszej analizy inwestycji prowadzonej przez instytucję finansową.

Największe wyzwania: dane i interpretacja

Największym wyzwaniem nie jest sama klasyfikacja działalności, lecz możliwość wykazania zgodności z wymaganiami.

Dotyczy to przede wszystkim:

• dostępności i jakości danych,
• poziomu szczegółowości analizy,
• interpretacji kryteriów technicznych,
• oceny zgodności z zasadą DNSH,
• przełożenia wymogów regulacyjnych na konkretne projekty i dane.

Z perspektywy instytucji finansowej oznacza to konieczność pozyskiwania i weryfikacji danych od klientów i ich weryfikacji, często w warunkach, w których standardy raportowania dopiero się kształtują, co wymaga od podmiotów wzmożonej współpracy. W efekcie interpretacja wymogów taksonomii w wielu przypadkach wymaga podejścia opartego na dostępnych danych, dokumentacji oraz profesjonalnym osądzie.

Jednocześnie nie zmienia to podstawowego faktu: dla podmiotów objętych obowiązkami raportowymi taksonomia nie jest kwestią wyboru, lecz obowiązkiem regulacyjnym Należy również podkreślić, że rośnie apetyt interesariuszy na dane objęte raportowaniem także w stosunku dla podmiotów, które mogą dokonywać dobrowolnych ujawnień.

Co to oznacza dla przedsiębiorstw?

Dla przedsiębiorstw taksonomia ma znaczenie nie tylko w kontekście raportowania. Wpływa ona na sposób oceny inwestycji przez instytucje finansowe, a tym samym na przygotowanie projektów i zakres wymaganych danych.

Często oznacza to konieczność:

• uwzględniania wymogów taksonomii już na etapie planowania inwestycji,
• przygotowania danych, dokumentów środowiskowych, planów,
• dostosowania projektów do określonych parametrów technicznych,
• współpracy z instytucjami finansowymi w zakresie przekazywania informacji.

Oznacza to przesunięcie ciężaru z raportowania ex post na przygotowanie inwestycji ex ante, czyli z etapu sprawozdawczości na etap projektowania inwestycji. O zgodności z taksonomią decydują nie działania podejmowane po zakończeniu projektu, lecz sposób jego zaplanowania, przyjęte założenia techniczne oraz dostępność danych, umożliwiających wykazanie spełnienia wymogów. Z perspektywy instytucji finansowych oznacza to, że ocena zgodności z taksonomią rozpoczyna się już na etapie analizy inwestycji, a nie dopiero na etapie raportowania.

Najważniejsze wnioski

1. Taksonomia to system oceny technicznej, a nie deklaratywnej.

   O zgodności nie decyduje ogólny „zielony” charakter działalności lub inwestycji, lecz możliwość wykazania spełniania szczegółowych kryteriów technicznych, zasady DNSH oraz pozostałych wymogów regulacyjnych.

2. Zgodność z taksonomią trzeba budować na etapie projektowania inwestycji.

   Kluczowe znaczenie ma uwzględnienie wymogów taksonomii już przy planowaniu projektu, w tym zapewnienie odpowiednich parametrów technicznych, danych oraz dokumentacji.

3. Dla banków taksonomia jest obowiązkiem regulacyjnym opartym na działalności klientów i finansowanych projektach.

   W praktyce oznacza to konieczność oceny, w jakim stopniu portfel aktywów finansuje działalność zgodną z taksonomią, na podstawie informacji pozyskiwanych od klientów.

4. Największym wyzwaniem pozostają dane i interpretacja wymogów.

Trudność polega zwykle nie na samej identyfikacji działalności, lecz na możliwości wykazania zgodności w oparciu o wiarygodne dane, dokumentację oraz właściwą interpretację kryteriów.

Źródła: