Grzegorz Litke
Główny inżynier ekolog
Państwowa Straż Pożarna w służbie ochrony środowiska – cz. 2
W pierwszej części artykułu przedstawiona została historia Państwowej Straży Pożarnej (PSP) w Polsce. Omówiono również podstawy jej funkcjonowania oraz obszary działania. W tej części materiału opisana zostanie struktura PSP z podkreśleniem współpracy i działań związanych z ochroną środowiska.
Struktura Państwowej Straży Pożarneja
Struktura Państwowej Straży Pożarnej jest zorganizowana w hierarchiczną sieć jednostek, które działają na szczeblu centralnym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Podstawowa struktura organizacyjna PSP przedstawia się następująco:
1. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej (KG PSP). Jest to najwyższa jednostka podległa Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji, która odpowiada za opracowywanie strategii, koordynację działań oraz nadzór nad jednostkami podległymi.
2. Komendy Wojewódzkie Państwowej Straży Pożarnej (KW PSP). Podlegają Komendzie Głównej i zarządzają jednostkami oraz koordynują działania ratownicze, szkolenia i administrację.
3. Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej (KP PSP). Podlegają Komendom Wojewódzkim i zarządzają jednostkami oraz odpowiadają za organizację i realizację działań ratowniczych, szkolenia i administrację na terenie powiatu.
4. Jednostki ratowniczo-gaśnicze (JRG). Podlegają Komendom Powiatowym i stanowią główne jednostki operacyjne działań ratowniczych na miejscu zdarzeń. Wyposażone są w specjalistyczny sprzęt i pojazdy.
Uzupełnieniem tej struktury są Gminne jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), które nie są formalnie częścią PSP, ale współpracują z nią na poziomie lokalnym, odgrywając niejednokrotnie kluczową rolę w działaniach ratowniczych i prewencji na poziomie gminnym. OSP to ponad 16 tysięcy jednostek zrzeszających ok. 650 tysięcy ochotników. Funkcjonują w ramach Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej – ogólnopolskiego stowarzyszenia powołanego w celu wykonywania zadań w zakresie ochrony przeciwpożarowej i różnych form pracy kulturalno-oświatowej. Związek został powołany 28.12.1956 r. i działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach, ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, oraz własnego statutu. Jednostki OSP stanowią fundament ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa na terenach wiejskich i podmiejskich, często jako pierwsze docierając do wypadków, pożarów i klęsk żywiołowych.
Zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, aktualna sieć jednostek PSP obejmuje 500 jednostek ratowniczo-gaśniczych funkcjonujących w strukturze 335 Komend Powiatowych i Miejskich oraz5jednostek ratowniczo-gaśniczych funkcjonujących w ramach szkół PSP. W 2025 roku PSP zatrudniała ok. 29.600 strażaków (funkcjonariuszy) i ok. 1.900 pracowników cywilnych. Szacuje się, że braki kadrowe (nieobsadzone etaty) wynoszą obecnie ok 2.000 osób.
System kształcenia w PSP
System kształcenia w PSP składa się z dwóch podsystemów, z których jeden odpowiada za podwyższanie kwalifikacji ogólnych, przygotowując młodych ludzi do zawodu strażaka, technika pożarnictwa lub inżyniera pożarnictwa, natomiast drugi związany jest z podwyższaniem kwalifikacji zawodowych w strukturach straży. Obejmuje on: 17 ośrodków szkolenia w komendach wojewódzkich PSP, Szkołę Podoficerską PSP w Bydgoszczy, 3 szkoły aspirantów (Poznań, Kraków, Częstochowa) w randze szkół policealnych i Akademię Pożarniczą w Warszawie.
Źródła finansowania Państwowej Straży Pożarnej
Źródłami finansowania Państwowej Straży Pożarnej w Polsce są:
1. Budżet państwa – stanowiący główne źródło finansowania, zapewniający środki na funkcjonowanie struktur, zakup sprzętu, szkolenia oraz inwestycje. Finansowanie z budżetu jest realizowane na podstawie ustawy budżetowej każdego roku.
2. Dotacje celowe – np. z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, które mogą być przeznaczone m.in. na zakup specjalistycznego sprzętu, modernizację jednostek czy szkolenia.
3. Środki z samorządów terytorialnych – zwłaszcza dla jednostek straży pożarnej działających na poziomie powiatowym lub gminnym.
4. Środki pozabudżetowe – m.in. z funduszy z Unii Europejskiej, darowizny, środki z działalności gospodarczej (np. wynajem nieruchomości, usługi szkoleniowe).
5. Fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej – które z reguły nie są bezpośrednio przeznaczane na finansowanie Państwowej Straży Pożarnej. Jednak w niektórych przypadkach mogą finansować projekty związane z ochroną środowiska, które mogą wymagać działań ratowniczych, prewencyjnych, lub poprawy infrastruktury i bezpieczeństwa pożarowego. Finansowanie to może obejmować m.in. modernizację i zakup sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz działania edukacyjne i prewencyjne z zakresu ochrony środowiska i zapobiegania pożarom. Konkretne programy i dofinansowania mogą się jednak różnić w zależności od aktualnych priorytetów.
Działania PSP w dziedzinie ochrony środowiska.
Państwowa Straż Pożarna odgrywa ważną rolę w ochronie środowiska poprzez różnorodne działania, które mają na celu minimalizowanie wpływu pożarów i innych negatywnych zdarzeń na środowisko. Oto niektóre z nich:
1. Gaszenie pożarów lasów i terenów zielonych. PSP prowadzi akcje gaśnicze na terenach leśnych i w parkach, zapobiegając rozprzestrzenianiu się ognia, który mógłby zniszczyć ekosystemy oraz zagrozić dzikiej faunie i florze.
2. Zwalczanie wycieków substancji niebezpiecznych. PSP reaguje na wypadki z udziałem chemikaliów, olejów i innych substancji szkodliwych, które mogą zanieczyścić wodę, glebę i powietrze. Podejmuje działania w celu ich neutralizacji i usunięcia.
3. Edukacja społeczna. PSP organizuje szkolenia i kampanie informacyjne, które zwiększają świadomość społeczeństwa na temat zagrożeń dla środowiska związanych z pożarami, nieostrożnym obchodzeniem się z odpadami czy chemikaliami.
4. Działania prewencyjne. PSP prowadzi kontrole i działania prewencyjne, które mają na celu zmniejszenie ryzyka pożarów i innych zdarzeń mogących zanieczyścić środowisko.
Współpraca Państwowej Straży Pożarnej na rzecz ochrony środowiska
Aby zwiększyć skuteczność działań na rzecz ochrony środowiska PSP współpracuje z różnymi podmiotami i organizacjami, w tym między innymi:
1. Jednostkami samorządu terytorialnego (JST), koordynując działania związane z ratownictwem i ochroną środowiska na poziomie lokalnym.
2. Jednostkami Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), realizując wspólnie działania ratownicze i prewencyjne na terenie gminy.
3. Państwową Inspekcją Ochrony Środowiska (IOŚ), współpracując przy monitorowaniu zagrożeń środowiskowych, takich jak wycieki substancji niebezpiecznych czy skażenia.
4. Policją, realizując wspólne działania w zakresie zwalczania przestępstw przeciwko środowisku, takich jak nielegalne składowanie odpadów czy pożary lasów.
5. Inspekcjami specjalistycznymi jak np. Inspekcją Weterynaryjną, Inspekcją Sanitarną, z którymi wspólnie reaguje na zagrożenia ekologiczne.
6. Przedsiębiorstwami i zakładami przemysłowymi, w sytuacjach awaryjnych, np. w przypadku wycieków chemikaliów.
7.Instytucjami naukowymi i badawczymi, w zakresie monitorowania i analiz zagrożeń środowiskowych oraz kształtowania strategii działań ratunkowych.
8. Lasami Państwowymi, w zakresie ochrony lasów przed pożarami i innymi zagrożeniami środowiskowymi.
Współpraca ta obejmuje również działania prewencyjne, szkoleniowe oraz edukację społeczną na temat ochrony środowiska i bezpieczeństwa ekologicznego. Komendant główny PSP jest również szefem Obrony Cywilnej Kraju. Stwarza to dobre warunki integracji zadań w obrębie działania krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. W ramach Komendy Głównej PSP funkcjonuje Krajowe Centrum Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności. Przyczynia się to do usprawnienia zarządzania w sytuacjach kryzysowych i umożliwia gromadzenie wszechstronnych informacji.
Podsumowanie
Państwowa Straż Pożarna działająca w ramach Krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego zapewnia skuteczne działania ratownicze i zarządzanie zasobami w sytuacjach kryzysowych i różnych zagrożeń na terenie Polski.
Działając w zakresie m.in. zapobiegania zanieczyszczeniom, likwidacji skutków awarii chemicznych i ekologicznych, kontroli i monitoringu substancji niebezpiecznych, walki z pożarami, edukacji i działalności prewencyjnej a także współpracując z instytucjami środowiskowymi, PSP niezawodnie wpisuje się w działania dotyczące m.in. szeroko pojętej ochrony środowiska.
Zawód strażaka wymaga połączenia doskonałej sprawności fizycznej z odpornością psychiczną, odwagi, dyscypliny, umiejętności szybkiego podejmowania decyzji pod presją czasu oraz zdolności do pracy zespołowej. Nie bez znaczenia jest również podkreślana odpowiedzialność ekologiczna. Dzięki pełnym poświęcenia działaniom ratującym życie, zdrowie, mienie jak również środowisko zawód ten cieszy się od lat najwyższym zaufaniem społecznym,.
Aktualnie działalność Państwowej Straży Pożarnej wykracza znacznie poza tradycyjne gaszenie i przeciwdziałanie pożarom. Ochrona ludzi i mienie zostały rozszerzone o m.in. aspekty środowiskowe. Dzięki temu możliwa jest skuteczniejsza minimalizacja szkód dla środowiska i zachowanie równowagi ekologicznej. Przyglądając się różnym negatywnym zdarzeniom „na co dzień” możemy zauważyć jak wiele człowiek i środowisko zawdzięczają Państwowej Straży Pożarnej.
Źródła:
Ustawa Prawo o stowarzyszeniach
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19890200104/U/D19890104Lj.pdf
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19910810351/U/D19910351Lj.pdf
https://www.gov.pl/web/kgpsp/komenda-glowna-psp