Jakub Kowalczuk
Główny inżynier ekolog
Rynek usług Bilansujących - cz.3
Wymogi techniczne i testy
W poprzednich częściach cyklu artykułów opisano podstawy Rynku Usług Bilansujących, rodzaje usług, uczestników tego rynku, a także przedbieg procesu kwalifikacji umożliwiającego „wejście” na rynek. W tej części materiału skoncentrujemy się na kwestiach związanych z wymogami jakie Jednostka Grafikowa (JG) musi spełnić oraz testami jakie musi ona przejść, aby pomyślnie zakończyć proces kwalifikacji.
W celu świadczenia UB przez daną JG konieczne jest wyposażenie zasobów wchodzących w jej skład w układy regulacji mocy czynnej pozwalające na realizacje poleceń-sygnałów nadawanych przez OSP w zakresie dostarczenia mocy do KSE na jego wezwanie. Układy te muszą spełniać wymogi IRiESP(Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesyłowej)1 oraz rozporządzeń:
- 2016/6312 w zakresie zdolności do świadczenia FCR, FRR i RR lub
- 2016/13883 w zakresie zdolności do świadczenia rezerw mocy świadczonych przez jednostki odbiorcze.
W zakresie stabilności pracy oraz czasu pracy czy też reakcji na polecenia OSP. Układ regulacji mocy czynnej musi umożliwiać jednoczesne świadczenie UB w zakresie energii bilansującej i mocy bilansujących zgłoszonych do kwalifikacji, przy spełnieniu wymagań jakościowych dla każdej z rezerw mocy bilansujących. Zasób lub grupa zasobów tworzących JG stanowi jeden obiekt regulacyjny w odniesieniu do wyżej wymienionych wymagań regulacji mocy czynnej.
Ponadto JG muszą być wyposażone lub posiadać dostęp do systemów zdalnego sterowania i wymiany informacji handlowych i technicznych umożliwiających świadczenie UB. W zależności od typu Jednostki Grafikowej, statusu zasobów wchodzących w jej skład (jednostka wytwórcza centralnie dysponowana) oraz rodzaju planowanych do świadczenia usług, są to systemy4:
- w zakresie wymiany informacji ruchowych i planistycznych mogą to być systemy LFC lub SOWE;
- w zakresie wymiany informacji rynkowych systemy WIRE lub PREU.
Systemy informatyczne umożliwiające świadczenie Usług Bilansujących
System LFC (System automatycznej regulacji częstotliwości i mocy), to automatyczny system regulacji częstotliwości i mocy w systemie elektroenergetycznym, który bilansuje moc i reaguje na odchylenia częstotliwości, aby utrzymać stabilność sieci. System składa się z Węzła Centralnego (WC LFC), zarządzanego przez PSE S.A. oraz z Węzłów Zewnętrznych (WZ LFC), zlokalizowanych u uczestników Rynku Bilansującego. Węzły zewnętrzne z kolei dzielą się na węzły lokalne (WL LFC) lub węzły wyniesione (WW LFC).
System SOWE (System Operatywnej Współpracy z Dostawcami Usług Bilansujących), to system służący do wymiany informacji między DUB, a OSP. System ten umożliwia bezpieczną i efektywną wymianę elektronicznych dokumentów potrzebnych do zarządzania pracą KSE, w tym planów koordynacyjnych i danych ruchowych. SOWE zastąpiło wcześniejsze, telefoniczne metody przekazywania poleceń dyspozytorskich.
System WIRE (Wymiana Informacji o Rynku Energii), to polski system teleinformatyczny służący do wymiany informacji między uczestnikami rynku energii elektrycznej i PSE. System umożliwia wymianę danych handlowych, technicznych, pomiarowych i rozliczeniowych. Jest on podstawowym kanałem przesyłania informacji rynkowych.
System PREU (Portal Rynku Energii i Usług), to platforma stworzona przez PSE do wymiany danych handlowych i technicznych między uczestnikami rynku energii. Jest to element szerszego systemu, który ułatwia komunikację, udostępnia zarchiwizowane dane oraz wspiera realizację funkcji OSP. PREU jest podstawowym kanałem przekazywania informacji rynkowych wyłącznie w przypadku, gdy dysponujący JG nie posiada systemu WIRE, w przeciwnym przypadku jest wyłącznie kanałem rezerwowym.
Wymagania jakie musi spełnić Jednostka Grafikowa
Każdy zasób tworzący JG musi posiadać układ pomiarowo-rozliczeniowy spełniający wymagania określone w rozporządzeniu pomiarowym5 w tym umożliwiający automatyczną rejestrację danych pomiarowych z częstotliwością 15 minutową oraz pozyskiwanie ich zdalnie przez OSP w trybie dobowym.
Szerszy i bardziej szczegółowy opis wymogów, które musi spełnić JG w zakresie układów kontrolno-pomiarowych, a także parametrów podlegających weryfikacji w toku kwalifikacji znajduje się w załączniku nr 2 do WDB. Natomiast w celu potwierdzenia spełnienia wymogów przeprowadzane są testy sprawdzające stanowiące etap procesu kwalifikacji odpowiednio do rodzaju JG i zakresu usług bilansujących, które będą przez nią świadczone. Standardy i procedura testów zostały określone w dokumencie „Program ramowy testów sprawdzających zdolności Jednostek Grafikowych do świadczenia usług w zakresie rezerw mocy bilansujących w ramach procedury kwalifikacji dostawcy usług bilansujących” dostępnym na stronie internetowej PSE6.
Testy sprawdzające Jednostki Grafikowej
Dla poszczególnych rezerw mocy testy przeprowadza się w kierunku „w górę” „w dół” lub „w górę i w dół” , przy czym dla JG składających się ze źródeł fotowoltaicznych lub farm wiatrowych uwzględniane są warunki pogodowe umożliwiające uzyskanie minimalnego poziomu mocy niezbędnego do uzyskania miarodajnych wyników pomiarowych. Dodatkowo gdy zasoby przystępujące do kwalifikacji w zakresie więcej niż jednego typu rezerwy mocy, weryfikuje się zdolność do równoczesnej aktywacji poszczególnych rezerw oraz ich wzajemnego współdziałania.
W przypadku zasobów tworzących JG przyłączonych do sieci przesyłowej, PRZ informuje o planowanych testach sprawdzających PSE i przeprowadza je w uzgodnieniu z nim, przy czym ma on prawo uczestniczyć w nich poprzez swoich przedstawicieli. W przypadku zasobów przyłączonych także lub wyłącznie do sieci dystrybucyjnej PRZ ma obowiązek poinformować o testach właściwego OSD i zapewnić mu analogicznie możliwość uczestnictwa w procedurze. Program testów, a także ich termin, uzgadniany jest z operatorem sieci przesyłowej, przy czym ma on 24 dni od jego otrzymania na wniesienie ewentualnych uwag.
Podczas testów spełnione muszą być podstawowe wymagania do ich realizacji tj.:
- układy powinny pracować automatycznie, bez ingerencji obsługi inżyniersko-ruchowej;
- nie mogą być przeprowadzane inne testy, które mogą mieć wpływ na wyniki;
- testy przeprowadzane są w rzeczywistych warunkach funkcjonowania;
- wszystkie układy JG pomocnicze i podstawowe (regulacji, zabezpieczenia) wykorzystywane w normalnej pracy eksploatacyjnej powinny być załączone, sprawne i zoptymalizowane;
- testy przeprowadzane są po zakończeniu optymalizacji układów regulacji JG (niedopuszczalne jest dostosowywanie nastaw w trakcie testów)
- zakres danych do oceny w ramach testu określa program szczegółowy, a ich rejestrację zapewnia PRZ lub firma zewnętrzna, zgodnie z ustaleniami z OSP.
Protokół z testów może być wykorzystany w procesie kwalifikacji w okresie 60 miesięcy od daty ich przeprowadzenia, w przypadku gdy w procesie kwalifikacji przeprowadzanej w celu odnowienia uprawnień do świadczenia UB w zakresie mocy bilansujących nie wprowadzono żadnych zmian do układu regulacji mocy czynnej w okresie od ostatnich testów. Nie ma to zastosowania w przypadku gdy procedura przeprowadzana jest z uwagi na utratę ważności kwalifikacji z powodu stwierdzonej przez OSP nieprawidłowej pracy regulacyjnej tych układów.
Podsumowanie
Ilość zagadnień wymagających uwagi i koordynacji przez przedsiębiorców planujących uczestnictwo w Rynku Usług Bilansujących jest bardzo szeroka. Obejmuje ona zarówno kwestie techniczne i teleinformatyczne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania danego zasobu-instalacji na RUB, ale także kwestie formalno-prawne związane z reprezentowaniem JG przez DUB. Jest to jednak zrozumiałe ponieważ PSE musi mieć pewność, że dany podmiot jest w stanie realnie, bezpiecznie i powtarzalnie świadczyć usługi, które bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo pracy Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE).
Źródła:
- https://www.pse.pl/oire/iriesp-oire
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX%3A32016R0631
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32016R1388
- Szczegółowy wykaz systemów znajduje się w załączniku nr 2 do WDB
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 22 marca 2022 r. w sprawie systemu pomiarowego
- https://www.pse.pl/documents/20182/f282f320-4d6b-40cf-bdb8-deae15c4ffb8?safeargs=646f776e6c6f61643d74727565