Czym jest inflacja i jak wpływa na Twoje finanse?

Czym jest inflacja i jak wpływa na Twoje oszczędności i gospodarkę?

Wydaje Ci się, że za daną kwotę kupujesz coraz mniej? To nie złudzenie – to efekt utraty wartości pieniądza, czyli inflacji. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) w grudniu 2025 roku wyniosła 4,2%, natomiast szybki szacunek za styczeń 2026 roku wskazuje na 4,5%. Co te liczby oznaczają dla Twojego budżetu domowego?

Najważniejsze informacje o inflacji

• Inflacja to proces wzrostu cen w czasie. Oznacza spadek siły nabywczej pieniądza w czasie.
• Inflację mierzy się za pomocą wskaźnika CPI (Consumer Price Index). GUS oblicza go na podstawie, tzw. koszyka inflacyjnego, czyli cen określonych towarów i usług.
• Przyczyny inflacji są różne, m.in. wynika ona z rosnących kosztów energii, dużego popytu na określone dobra czy zbyt dużej ilości pieniądza w obiegu.
• Inflacja „zjada” oszczędności. Pieniądze trzymane w gotówce tracą na wartości – możesz mniej kupić za tę samą kwotę.
• Bank centralny walczy z inflacją. Używa do tego stóp procentowych, których zmiana bezpośrednio wpływa na raty kredytów i oprocentowanie lokat.

Czym jest inflacja?

Inflacja to wzrost cen towarów i usług w gospodarce. Nie chodzi tu o pojedynczą podwyżkę paliwa czy produktów spożywczych, ale o stały trend, w którym drożeje większość rzeczy niezbędnych do życia.

W rezultacie za tę samą pensję możesz kupić mniej niż wcześniej. Twoje pieniądze tracą na wartości – to zjawisko ekonomiści nazywają spadkiem siły nabywczej pieniądza.

Przeciwieństwem inflacji jest deflacja, czyli proces spadku cen.

Różnica między inflacją a drożyzną

Drożyzna to subiektywne odczucie, że ceny są wysokie w stosunku do zarobków.

Inflacja to wskaźnik (procent), który pokazuje, jak szybko te ceny rosną. Nawet gdy inflacja spada (np. z 10% do 4%), ceny w sklepach nadal rosną, tylko wolniej.

Jak mierzymy inflację? Koszyk zakupowy Polaka

GUS nie sprawdza cen wszystkich produktów w każdym sklepie, bo byłoby to niemożliwe. Tworzy więc tzw. koszyk inflacyjny.

To zestaw towarów i usług najczęściej kupowanych przez przeciętne polskie gospodarstwo domowe. Znajdują się w nim takie grupy towarów i usług jak:

• żywność i napoje bezalkoholowe,
• użytkowanie mieszkania lub domu i nośniki energii,
• transport,
• rekreacja i kultura,
• zdrowie,
• restauracje i hotele,
• wyposażenie mieszkania i prowadzenie gospodarstwa domowego,
• napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe,
• łączność,
• odzież i obuwie,
• edukacja,
• inne towary i usługi.

GUS co miesiąc monitoruje ceny, czego wynikiem jest wskaźnik CPI (Consumer Price Index). To właśnie o nim usłyszysz w wiadomościach.

Skąd bierze się inflacja? Trzy główne przyczyny inflacji

Ceny nie rosną bez przyczyn. Ich wskazanie pozwala na określenie trzech różnych rodzajów inflacji.

1. Inflacja popytowa (konsument chce kupować coraz więcej towarów i usług)

Dzieje się tak, gdy konsumenci mają dużo pieniędzy i chcą kupować towary, których na rynku jest za mało. Producenci nie nadążają z produkcją, więc podnoszą ceny, aby ograniczyć popyt. Dziać to się może np. po wysokim wzroście wynagrodzeń.

2. Inflacja kosztowa (produkcja jest droga)

To sytuacja, w której rosną koszty wytworzenia produktów – np. przez drożejące surowce, paliwa czy energię. Przedsiębiorcy przerzucają te koszty na klientów.

3. Inflacja monetarna (zbyt dużo pieniądza w gospodarce)

Występuje, gdy w gospodarce krąży więcej pieniądza niż wynoszą potrzeby rynku (w stosunku do dostępnych towarów). Jeśli pieniądza jest za dużo, staje się „tańszy”, czyli traci wartość nabywczą.

Rodzaje inflacji – czy każdy wzrost cen jest zły?

Nie każda inflacja oznacza problemy gospodarcze. Wszystko zależy od wartości wskaźnika:

• Inflacja pełzająca (do 5% rocznie): uznawana za bezpieczną, a nawet stymulującą dla gospodarki. Poziom rzędu 2,5% to tzw. cel inflacyjny NBP.
• Inflacja krocząca (5–10% rocznie): widzisz wyraźnie, że ceny w sklepach i punktach usługowych rosną. Wymaga to zazwyczaj reakcji banku centralnego, czyli podniesienia stóp procentowych. Obecne wskaźniki (styczeń 2026: 4,5%) zbliżają się do tej granicy.
• Inflacja galopująca (powyżej 10%): powoduje niepewność u konsumentów i utrudnia planowanie wydatków.
• Hiperinflacja: skrajny wzrost cen (nawet o 50% miesięcznie), prowadzący do załamania waluty.

Wpływ inflacji na Twoje finanse

Inflacja dotyka każdego z nas, ale w różny sposób. Zobacz, gdzie najmocniej odczujesz jej skutki.

Oszczędności tracą moc

Jeśli trzymasz gotówkę w „skarpecie” lub na nieoprocentowanym koncie, tak naprawdę z miesiąca na miesiąc i z roku na rok tracisz, choć na pierwszy rzut oka niezauważalnie.

Zobacz przykład:

Przy inflacji 4,5% Twoje 10 000 zł po roku realnie będzie warte tyle, co dzisiejsze około 9 550 zł. Po prostu kupisz mniej za tę samą kwotę, bo wskaźnik cen będzie rósł.

Aby temu zapobiec, szukaj tzw. „bezpiecznych przystani dla kapitału”, jak oprocentowane konta oszczędnościowe, lokaty terminowe.

Kredyty i pożyczki przy wzroście inflacji

Inflacja wpływa na stopy procentowe. Gdy ceny rosną zbyt szybko, Rada Polityki Pieniężnej (RPP) podnosi te stopy, co powoduje podwyżkę rat kredytów o zmiennym oprocentowaniu.

Wyższe stopy procentowe są z drugiej strony korzystne dla Ciebie, jeśli oszczędzasz na lokatach terminowych. Ich oprocentowanie rośnie.

Na czym polega walka z inflacją? Rola stóp procentowych

Narodowy Bank Polski (NBP) odpowiada za utrzymywanie wartości polskiej waluty. Jego podstawowym narzędziem są przy tym wspominane już stopy procentowe, które wpływają na poziom cen.

Mechanizm jest prosty:

1. Kiedy inflacja rośnie, NBP podnosi stopy procentowe.
2. Skutkiem wzrostu stóp są droższe kredyty, ale i bardziej opłacalne lokaty.
3. Reakcja konsumentów: mniej wydają, a więcej oszczędzają.
4. Efekt interwencji: mniejszy popyt wymusza na sprzedawcach zahamowanie wzrostu cen.

Jak dbać o swój portfel przy wysokiej inflacji?

Nie masz wpływu na wskaźniki GUS, ale na swój portfel już tak. Dlatego przy wysokim poziomie inflacji:

• Planuj zakupy: unikaj impulsywnych wydatków i marnowania żywności.
• Inwestuj: szukaj instrumentów finansowych (obligacje, fundusze), które chronią kapitał przed utratą wartości w czasie.
• Oszczędzaj energię: inwestycja w termomodernizację to skuteczna tarcza przed inflacją kosztową.

Wzrost inflacji może być nieunikniony, biorąc pod uwagę czynniki zewnętrzne, ale możesz zmniejszyć jej negatywny wpływ na sytuację Twojego gospodarstwa domowego.

Case study – jak poziom inflacji zmienia plany?

Przykład – Pan Marek i zakup auta

W styczniu 2025 roku Pan Marek chciał kupić samochód za 100 000 zł. Miał taką kwotę, ale postanowił poczekać rok na okazję, trzymając pieniądze na koncie osobistym.

W ciągu roku ceny wzrosły średnio o ponad 4%. W styczniu 2026 roku ten sam model kosztuje już 104 500 zł. Panu Markowi brakuje pieniędzy, mimo że nominalnie wciąż ma 100 000 zł. Ten przykład pokazuje, że w warunkach inflacji pieniądz, który nie pracuje, traci na wartości.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o inflację w Polsce

Czy deflacja (spadek cen) jest lepsza od inflacji?

Niższe ceny wydają się idealną sytuacją, jednak długotrwała deflacja jest groźna dla gospodarki. Powoduje spadek produkcji, zwolnienia i wstrzymywanie inwestycji. Dlatego ekonomiści dążą do niskiego, ale stabilnego poziomu inflacji.

Co to jest cel inflacyjny?

To idealny poziom inflacji wyznaczony przez NBP – wynosi 2,5% (z możliwością odchylenia o 1 punkt procentowy). Taki wzrost cen jest uznawany za najzdrowszy dla rozwoju Polski.

Kiedy stopa inflacji wróci do tzw. celu?

To proces rozłożony w czasie. Obecne odczyty (4,2% w grudniu i 4,5% w styczniu) pokazują, że wciąż jesteśmy powyżej celu, co wymaga ostrożności w zarządzaniu finansami.

*Podane informacje nie stanowią oferty Banku w rozumieniu art. 66 § 1 kodeksu cywilnego.